qul

Vikilug‘at dan olingan


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

qul

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1 tar. Ekspluatatorlik jamiyati-ning ilk davrlarida xususiy mulk, mol qatori olib-sotilgan, butunlay xoʻjayinga qaram boʻlgan, hech qanday haq-huquq va molu mulkka ega boʻlmagan xizmatkor. ◆ -Oyjamol, mana bu yer qul bozori boʻlgan, — Sherniyoz sandiqsozlik doʻkoni qarshisidagi maydoncha-ni koʻrsatdi. J. Sharipov, «Xorazm» . ◆ Xafa boʻlmang, biz haq olmasdan ham ishlaymiz. Axir biz qulmiz-ku, haq talab qshshshga haddimiz bormi?! Mirmuhsin, «Meʼmor» .

2 Umuman, sinfiy jamiyatda ekspluatatsiya \amda siyosiy-iqtisodiy qaramlik asoratida har qanday huquqdan mahrum boʻl-gan, eziluvchi kishi. ◆ Qizlar bunda choʻri, tul edi, Yigitlar xoʻr, gado, qul edi. E. Rahim .

3 koʻchma salb. Kimsaga koʻr-koʻrona xiz-mat qiluvchi, boʻysunuvchi; itoatgoʻy, malay, xizmatkor. ◆ -Mashi, — dedi Fazliddin, — lekin shunday yaxshi qulni ular bizga berish-mas, deyman. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ -Biz-ning Qamishkapada koʻpchilik ayollar hali ham "toʻrt devor" ichida erlariga qul boʻlib kelmoqdalar, — dedi Gulsum. P. Tursun, «Oʻqi-tuvchi» .

4 koʻchma Biror kimsaga, narsaga qattiq berilgan, dardi, xayoli oʻshanda boʻlgan kishi, uning fidoyisi. ◆ Yaxshi gapning quli-man. Oʻz qarashlarining quli. m ◆ Sen ham ot quliga oʻxshaysan. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ ..oramizda Mirhaydar degan kecha-kun-duz faqat ovqatni oʻylaydigan, qornining quli boʻlib qolgan.. bir yigit bor edi. O. Yoqubov, «Izlayman» . ◆ Manguga qolay, deya shuh-rat quli Iskandar Yuksak toqqa oʻzining suratini solibdi. A. Oripov, Yurtim sha-moli.

5 Banda. ◆ Xudo xabar olein jami quli-dan.. "Hasanxon" . ◆ Yo xudo, bu gunohkor oʻgʻgmga oʻzing tavfiq ber va men qulingni kechir. Oybek, «Nur qidirib» .

(Xudo) ol qulim deb (yoki desa) Xudo qoʻllab-quvvatlasa. ◆ Olloning dargohi keng. Ol qulim, deb zora hazrat oliylarining koʻng-liga muruvvat solsa, ruxsat boʻlgʻay. S. Siyoyev, «Yorugʻlik» . Quling oʻrgilsin Juda yaxshi, juda soz, ajoyib, qoyilmaqom. ◆ Quling oʻr-gilsin joy. Quling oʻrgilsin jonon. n ◆ Bu-naqa quling oʻrgilsin shoʻrvani uyda kelinin-giz ham qshshb bergan emas, xolajon! O. Yoqu-bov, «Bahor kunlaridan birida» .


Sinonimlari

Antonimlari

ҚУЛ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Sifat

qul

Ruscha ru

qul
прям. и перен. раб; ◆ ~ qilmoq порабощать, закабалять; ◆ qariyalar yaxshi gapning ~i (букв. старики - рабы хорошего слова) т. е. старикам кроме хорошего обхождения, ничего не нужно; qornining quli раб своего чрева; ◆ 

  • ~ing oʻrgilsin прекрасный, прелестный, восхитительный; чудесный, замечательный.