temir

Vikilug‘at dan olingan


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

te-mir

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

TEMIR ' qoramtir kumush rangli ogʻir metall'. Uning oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan t ye m i r n i urib, dadasiga yordamlashardi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli tämir tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 429), keyinroq temür, temir shakllari yuzaga kelgan (Devon, I, 342, 464; DS, 554): tämir > temür > temir.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
1 Mendeleyev davriy sistema-sining VIII guruhiga mansub kimyoviy element, bolgʻalanganda yassilanadigan, is-talgan shaklga kiradigan, uglerod bilan qoʻshilganda, poʻlat va choʻyan hosil qiladi-gan qoramtir kumush rangli ogʻir metall. ◆ Sof temir. shsh Magnit ham temirni domiga tortadi, kesakni torta olmaydi. P. Qo-dirov, «Uch ildiz» . Uning [ Qoratoyning

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ oʻn uch yashar oʻgʻli dam bosib, kichik bolgʻa bilan temirni urib, dadasiga yordamlashardi. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

2 s. t. Umuman, temir, poʻlat va sh.k. lar va ulardan yasalgan buyum-narsalar. ◆ Temir qoshiq. Temir koʻprik. Temir panjara. Temir oʻchoq. Temir darvoza. n ◆ Yigit uzoqda haybatli temir uyumlari singari agʻnab yotgan pachoq parovozlarga tikildi. Oybek, «Quyosh qoray-mas» . ◆ Samolyotning kichkinagina zinapoyasiga bir oyogʻimni qoʻyib, eshigidan ushlagan edim, qoʻllarim temirga chip etib yopishib qolsa boʻladimi! N. Fozilov, «Diydor» .

Temir daftar s.t. koʻchma Yozuvlari qo-nun kuchiga ega boʻlgan daftar. ◆ Bularning hammasi uning boʻynida qarz boʻlib yotardi. Bulardan tashqari, otasining dafn xara-jatlari ham temir daftarda yozigʻliq edi. M. Ismoiliy, «Fargʻonat» . o. Temirni qizigʻi-da bosmoq Har ishni oʻz vaqtida, fursatni boy bermay amalga oshirmoq. ◆ "Temirni qi-zigʻida bos" degan maqolga amal qilib, unga madh-sano oʻqishga boshladi. Oybek, «Navoiy» .

3 Temir (erkaklar ismi)


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ТЕМИР. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ism[tahrirlash]

temir

Tillar[tahrirlash]

Ruscha ru

temir
1 железо; // железный; ◆ sof ~ химически чистое железо; ◆ ~ konlari железные рудники; ◆ ~ karavot железная кровать; ◆ ~ yoʻl железная дорога; ◆ ~ yoʻlchi железнодорожник; ◆ ~ intizom железная дисциплина; ◆ ~ni qizigʻida bos погов. куй железо пока горячо;
2 Темир (имя собств. мужское); ◆ 

  • ~ qanot boʻlmoq оперяться; ◆ ~ tikan бот. якорцы земляные.