yogʻ

Vikilug‘at dan olingan
(yog'dan yoʻnaltirildi)


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

yogʻ

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

YOGʻ ’moy modda’. Xotin-qizlar kuv pishib, yo gʻ ajratmoqda (Sadriddin Ayniy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot ya:gʻ tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 59), keyinroq a: unlisi — ning choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 175; DS, 223); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya:gʻ >

iagʻ > iâgʻ. Bu soʻz asli ’moy ajrat-’ maʼnosini anglatgan GeSTYA^eT QOʻSHIMCHZSI bilan yasalgan deyiladi
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

Chorva mollari, umuman, jonivor-lar organizmida, sutida, baʼzi oʻsimlik-larning urugʻi, doni, gulida boʻladigan, ulardan ajratib olinadigan moy. ◆ Qoʻy yogʻi. Mol yogʻi. Kunjut yogʻi. Eritilgan yogʻ. Yogʻni qizdirmoq. Yogʻni eritmoq. yaya Yogʻni yoqqa, goʻshtni goʻshtga endi ajratib boʻlay dega-nimizda, Joʻraposhsha kelib qoldi. M. Ismoiliy, «Fargʻona t» . o. ◆ Daraning aholisi oʻz ishi bilan mashgʻul: xotin-qizlar kuv pishi-rib, yogʻ ajratmoqda. S. Ayniy, «Doxunda» .
Yogʻi yoʻq Unumsiz, kam unumli. ◆ Soʻngra bu yerlarning yogʻi yoʻq, oriq, kamhosil ekanini hammamiz bilamiz-ku, nega bu toʻgʻrida lom demaydshshr. Sh. Rashidov, «Boʻrondan kuchli» . Yogʻi chiqadimi Ayni bir ish hadeb takror-lay berilganda aytiladigan ibora. ◆ Tekshi-ravergan bilan yogʻi chiqadimi? S. Ahmad, «Hukm» . Yogʻi chikdi Nihoyatda kir boʻlib, yiltirab ketgan kiyim haqida. ◆ Doʻppining yogʻi chiqdi.n ◆ Yogʻi chiqib yiltirab ketgan paxtalik ki-yib olgan Karimov ichiga nimadir toʻldiril-gan qopni orqalabdi. I. Qalandarov, «Shoxi-damas, bargida» .
Yogʻ tushsa (yoki tomsa) yalagu(n)day Supu-rib-sidirilgan, nihoyat darajada toza, ozo-da. ◆ Hamma narsa saranjom. Hovli-joy yogʻ tushsa yalagudek. S. Anorboyev, «Pushaymon» . Ilonning yogʻini yalagan Ayyor, mugʻambir, quv. ◆ Koʻp ishni koʻrgan bu Zunnunov. Ilonning yogʻini yalagan. Juda nozik joyini topibdi. I. Raxim, «Ixlos» . Koʻzini yogʻ bosmoq Birovni na-zar-pisand qilmay qoʻymoq. ◆ Fursatdan foy-dalanib, Poʻlat ota uni uzib-uzib oldi: -Yoʻq! Men koʻzini yogʻ bosgan bandalarga elashmay-man, arzimnixudoga aytaman. K. Yashin, «Hamza» . Koʻzining yogʻini yemoq Oʻzini kimgadir yaqin koʻrsatib, uning xayrixohligidan ortiq darajada foydalanmoq. ◆ -Sizda vijdon de-gan narsa yoʻq. Koʻzimning yogʻini yeb, boshimga ish tushganda qochdingiz, — dedi bolaning otasi Karimovga. S.Axmad, «Dadamning oʻrtogʻi» . Oq yogʻ 1) qoʻy yogʻi; 2) shv. chigit (paxta) yogʻi. Ogʻzingga yogʻ Balli, yasha. ◆ Kampir xuddi hozir oʻgʻli kelin bilan qoʻl ushlashib kirib kelayotganday, eshikka qaradi: -Voy, ogʻzingga yogʻ, oʻgʻlim! A. Qahxor, «Qoʻshchinor chirokdari» . Oʻz yogʻiga (oʻzi) qovurilmoq Oʻz qiyinchiligini oʻzi tortmoq. ◆ Uch kundirki, Boʻtaboy oʻz yogʻiga oʻzi qovurilib, uyda oʻti-ribdi. S. Ahmad, «Hukm» .


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЁҒ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ism[tahrirlash]

yogʻ

Tillarda[tahrirlash]

Ruscha ru

yogʻ
сало, жир, масло; ◆ oq ~ сало; ◆ qoʻy ~i баранье сало; ◆ dumba ~ курдючное сало; ◆ sarigʻ ~ 1) сливочное масло; 2) топлёное (коровье) масло; ◆ zigʻir ~ 1) льняное масло; 2) обл. растительное масло; kavar (или kovul) ◆ ~i масло, полученное из семян каперса; ◆ kunjut ~i кунжутное масло; ◆ lampa ~ или ◆  fanor ~i разг. керосин; ◆ paxta ~i хлопковое масло; ◆ oqlama ~ уст. то же, что ◆ paxta ~i  ;◆ ~ chiqarmoq извлекать масло (из семян масличных растений); ◆ ~ zavodi маслобойный завод; ◆ 

  • ~dek yoqmoq (букв. нравиться как масло) очень понравиться; ◆ unin gapi qulogʻimga sarigʻ ~dek yoqdi (букв. его слова ласкали мой слух, как сливочное масло) мне очень приятно было слушать его; ◆ zigʻir ~dek koʻngilga (или meʼdaga) urdi [букв. надоело словно льняное масло] стало противно, надоело, опротивело; ◆ ~ tushsa, yalagunday совершенно, чистый, чистенький, убранный-прибранный; ◆ ~i chiqadimi (букв. масло что-ли извлечётся из него) нечего (бесполезно) долбить одно и то же; ◆ ~i chiqdi сильно загрязнилось истёрлось, замаслилось, заслонилось; ◆ koʻzining ~ini yemoq объедать (кого-л.) всякими обманами и посулами; ◆ oʻz ~iga oʻzi qovurilmoq вариться в собственном соку; ◆ nonni ~ bilan yemoq (букв. есть хлеб с маслом) жить в довольстве, без нужды; кататься как сыр в масле; ◆ u ~ini bermaydi (букв. он неспустит с себя жир) он себя работой не утруждает; ◆ ilonning ~ini yalagan см. ilon.