Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

bil-moq

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

Biror narsa, hodisa yoki fikrning mohiyatiga yetmoq, biror sohada maʼlumotga ega boʻlmoq.◆ U biladigan odam. Siz matematikani bilasizmi? ◆ Koshki til bilsa-yu, u bilan suhbatlasha qolsa! Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Tirik boʻlganda, oʻnta oʻgʻilning oʻrnini bosadigan qizi borligini bilardi. Said Ahmad, „Ufq“ ◆ Siz yaramasning qilib yurgan ishlaringizni bilaman. Said Ahmad, „Ufq“
Xat bilmoq - xat-savodli boʻlmoq. ◆ Usta Moʻmin, rahmatlik, xat bilar edi, kitob koʻrib, bolaning otini Yodgor qoʻydi. Abdulla Qahhor, „Asror bobo“
Biror soha yoki ishda maʼlum oʻquv yoki malakaga ega boʻlmoq. ◆ Shaxmat oʻynashni bilasizmi? ◆ U doʻppi tikishni yaxshi biladi. ◆ Yangi ot, yangi faytun. Ha, qoʻshishni, haydashni bilasizmi? Oybek, „Tanlangan asarlar“
Turmush tajribasi tufayli xabardor, oshno, tanish boʻlmoq. ◆ Koʻp yashagan bilmas, koʻpni koʻrgan bilar. Maqol ◆ Qari bilganni pari bilmas. Maqol ◆ Aql yoshda emas, boshda degan odam, bilib aytgan. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
Xabardor, voqif boʻlmoq. ◆ Siz uyda ekansiz, bilsam, daftarimni olib kelar ekanman.. esizgina. Abdulla Qahhor, „Adabiyot muallimi“ ◆ Koʻp gaplarni bilib qaytdi. Said Ahmad, „Ufq“
Bilaman, bilasan, bilasiz yoki bilasizki - kirsh s. taʼkid, tasdiqlash, uqtirish maʼnosini ifodalaydi. ◆ Bilamiz, Bobomurod polvon, sizning qoʻrangiz markazdan olisda. Sunnatilla Anorboyev, „Toʻrtkoʻzning boshidan kechirganlari“ ◆ Bilaman, tillarning yomoni yoʻqdir, Har tilning oʻz koʻrki, ulugʻligi bor. Shuhrat, „Yoshligimning davomi“
Bilasanmi, Bilasizmi - kirsh s. Xabaring(iz) bormi. ◆ -Bilasanmi, bu yerda faqat "95" damlaydi, - dedi u Murodga piyola tutib. To‘xtash Ashurov, „Oq ot“ ◆ Bilasanmi, melisadan dadamning eshagini haydab ketayotganimni hamma koʻrdi. Said Ahmad, „Ufq“ ◆ Bilasizmi, Mansur aka, maktabni bitirib, institutga kirmoqchiman. O'tkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
Bilmadim - 1) xabarim yoʻq. ◆ Bilmadim, bugun nima vaj qildi ekan. Abdulla Qahhor, „Asror bobo“ 2) ehtimol, balki. ◆ Bilmadim, qaysi bir ishimiz xudoga xush kelmagan ekan. Komil Yashin, „Hamza“ ◆ Bu dabdabayu bu hurmatu eʼzozni koʻrib, bilmadim, qay ahvolga tushar ekan. Xudoyberdi Toʻxtaboyev, „Shirin qovunlar mamlakati“ ◆ Bilmadim, bu xayol chol boʻlib bukchayib qolganimda ham oʻzgarmasa kerak. Sh.Xolmirzayev, „Yoʻllar, yoʻldoshlar“
Bilmay yoki bilmasdan - 1) xabari boʻlmagan holda, tushunmay-netmay. ◆ -Ehtimol, juda ham katta gunoh emasdir, chunki bilmasdan, tushunmasdan qilingan ish, - dedi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ 2) tasodifan, nogahon.◆ Kechirasiz, bilmasdan kelibman
Bilmasam - ayn. bilmadim.
Bilsang, bilsangiz - kirsh s. Senga (sizga) maʼlumki. ◆ Imon, Avaz, bilsang, suvday gap. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“
Kim bilsin yoki kim biladi - Hech kimga maʼlum emas, hech kim ayta olmaydi. ◆ Hay, men nega uni bevaqt uygʻotyapman, kim bilsin, bu xil uyqu kenjamga yana qachon nasib qiladi, bir oz orom olsin. Ibrohim Rahim, „Chin muhabbat“
Kishi bilmas - q. kishi.
Xudo bilsin (yoki biladi) - ayn. kim bilsin. ◆ Qorong'uda yaxshi ajrata olmadim, tusini gʻira-shira anovi qora Homidga oʻxshatdim. Tagʻin umi, boshqami, xudo bilsin. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Oʻzing bilasan - kirsh s. Oʻzingga, senga maʼlumki. ◆ Oʻzing bilasan, Rabbim aka bitta chivin chaqsa, Afrikagacha borib tutib, ezgʻilamaguncha qoʻymaydi. Said Ahmad, „Ufq“
His etmoq, sezmoq; idrok etmoq, anglamoq, fahmlamoq, tushunib yetmoq, uqmoq, payqamoq. ◆ Har kim oʻz aybini bilmas. Maqol ◆ Ahmoq horiganin bilmas. Maqol ◆ Sen bilan boʻlsam, vaqt qanday oʻtganini bilmayman. Oybek, „Nur qidirib“ ◆ Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor gapni aytdi. O‘tkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ ◆ Biz endi oʻz haq-huquqimizni bilamiz. Abdulla Qodiriy, „Gʻirvonlik Mallavoy“ ◆ Men senga munosib emasligimni bugun bildim. Said Ahmad, „Ufq“
Tan olmoq, qadriga yetmoq, taqdirlamoq. ◆ Er yigitning qadrini ogʻasi emas, el bilur. Maqol ◆ Shoshmay tur, hali u izzatini bilmagan itvachchani tutib, adabini berdirmasam, Madumar otimni boshqa qoʻyib yuboraman. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“
Tanimoq, tanish boʻlmoq. ◆ Bu yerda meni hech kim bilmaydi. ◆ Normatovni sizlar qancha bilsalaring, men ham shuncha bilaman-da. Abdulla Qahhor, „Munofiq“ ◆ Men siz bilgan Shokirbek emas, toshkentlik Yusufbek hojining oʻgʻli va margʻilonlik Mirzakarim akaning kuyovi - Otabek. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
..deb hisoblamoq, ..deb sanamoq, ..deb bilmoq. ◆ Oʻzingni er bilsang, oʻzgani sher bil. Maqol ◆ Haligi gapimni sir deb bil. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Bola oʻz qaygʻusini butun bir dunyoning qaygʻusidek bilar edi. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“ ◆ Chunki u "oddiy haqiqat bir ming boʻyoqdan soz", deb bilardi. Saida Zunnunova, „Olov“
Udsasidan chiqmoq, eplay olmoq. ◆ Hali siz yolgʻon gapirishni ham bilasizmi? Abdulla Qahhor, „Ayb kimda?“ ◆ Siz ikki kelin ushlashni bilmabsiz, Zaynabga jabr qilgan koʻrinasiz. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Ixtiyori, izmida boʻlmoq. ◆ Siz tushunmayapsiz, oyi.. hali tagʻin dadasi biladilar. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Oʻzingiz bilasiz - 1) Oʻzingiz xabardorsiz, oʻzingizga maʼlum. ◆ Oʻzingiz bilasiz, men gapirmasdan turolmayman. O‘tkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ 2) Ixtiyor oʻzingizda. ◆ Oftob oyim.. tilar-tilamas "oʻzingiz bilasiz" javobini berdi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ ..bir korhol boʻlmasin deyman. Tagʻin oʻzingiz bilasiz. Komil Yashin, „Hamza“
Bilganing bilgan - Hammasidan oʻz aqlingga kelgani, oʻz biliging bilan qilganing durust. ◆ Koʻpchilik bir nafas jim oʻtirishdi. Soʻngra ora-oradan: -Sizning bilganingiz bilgan, mulla, - degan maʼqullovchi tovushlar eshitildi. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“
Bilganingdan qolma - Oʻz aqlingga tayanib ish tut, oʻz aqlingga kelganini qilaver.
Bilganini qilsin - Xohlaganini, koʻngliga kelganini qilsin; ixtiyor oʻzida. ◆ - Shunchaligi ham bor, - dedi Zokir ota ketgani qoʻzgʻalib, - mayli, bilganini qilsin. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
Tilini bilmoq - biror narsaning sirini, undan foydalanish yoʻlini bilmoq. ◆ U paxta terish mashinasining tilini yaxshi biladi.
Qush tilini qush biladi - har toifa kishilar bilan muomala qilishni, soʻzlashishni shu toifa kishilarining oʻzi yaxshi biladi.

Sinonimlari

tanimoq.

Antonimlari

БИЛМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Feʼl

bilmoq bilmoq

Ruscha _ru

bilmoq
1 знать, быть в курсе дела; ◆ bilmasdan или bilmay 1) не зная, будучи не в курсе дела; 2) нечаянно; ◆ bilmadim разг. не могу знать; откуда мне знать;◆ bilmayman не знаю; ◆ kim biladi или kim bilsin кто (его) знает?; как знать?; ◆ oʻzing bilasan 1) сам знаешь; 2) воля твоя; тебе виднее;
2 знать, обладать знаниями, быть знающим; понимать, смыслить; ◆ matematikani yaxshi bilasanmi? хорошо ли ты знаешь математику?; ◆ u paxtachilikdan nimani biladi? что он знает (понимает) в хлопководстве?;
3 чувствовать, сознавать; ◆ oyogʻim ogʻriyotganini endi bilyapman я только теперь чувствую, что у меня болят ноги; ◆ u oʻzini bilmay yotibdi он лежит без сознания, без памяти, он ничего не сознаёт; он впал в забытье;
4 узнавать; познавать; ◆ uning kim ekanligini endi bildim я только теперь узнал, кто он такой (т. е. что он за человек); ◆ haqiqatni bilmoq познавать истину;
5 уметь, мочь; ◆ shaxmat oʻynashni bilasizmi? вы умеете играть в шахматы?; ◆ yordam berishni ham bilmaydi 1) он не умеет даже помогать; 2) он не понимает даже, что нужно помочь;
6признавать (кем-чем-л.); считаться (с кем-чем-л.); ценить; ◆ oʻzingni bil, oʻzgani qoʻy посл. (букв. знай о себе, до других тебе дела нет); соотв. думай о себе; ◆ yaxshilikni bilmagan, yomonlikdan qolmagan погов. человек, который не ценит добро, но всегда горазд на зло; ◆ er yigitning qadrini ogʻasi emas, el bilur посл. цену молодца знает не его брат, а народ;
7 предполагать, считать принимать (за кого-что-л.); ◆ men bu ishni Karimdan deb bilaman я предполагаю, что это дело рук Карима; ◆ doʻst deb bilmoq считать за друга; ◆ lozim deb bilmoq считать нужным, необходимым; ◆ oʻzingni er bilsang, oʻzgani sher bil посл. если себя считаешь молодцом, считай другого львом; ◆ soʻzdan qaytishni oʻziga ep bilmaydi он считает невозможным для себя отказаться от данного слова;
8 после деепр. на-(i)b другого глагола выражает возможность, способность совершения действия, выраженного этим глаголом; ◆ men buni qila bilaman я сумею это сделать; ◆ yer bilan gaplasha bilish kerak с землёй надо уметь разговаривать (т. е. знать свойства земли, чтобы получать большие урожаи).