qilmoq

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

qil-moq

Etimologiyasi

QIL- 'biror faoliyatni amalga oshir-'. Qush uyasida koʻrganini qiladi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va yana bir necha maʼnoni anglatgan bu feʼl asli qïl- tarzida talaffuz qilin-gan (Devon, II, 33; DS, 442); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïl- > qil-
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Bajo keltirmoq, bajarmoq, ijro etmoq, amalga oshirmoq. ◆ Ish qilmoq. ◆ Qilamiz desak ish koʻp. ◆ Aytganingizning hammasini qildim. ◆ Bilganingni qil. ◆ Qush uyasida koʻrganini qiladi. Maqol ◆ Qiz tomon, garchand toʻyni bir yil keyin qilish sharti bilan boʻlsa ham, rozilik beribdi. Odil Yoqubov, „Er boshiga ish tushsa“
2. Baʼzi otlar bilan birikib, shu ot anglatgan narsani tayyorlash, hozirlash, pishirish maʼnosini bildiradi. ◆ Xamir qilmoq. ◆ Guvala qilmoq. ◆ Eshik qilmoq. ◆ Pichoq qilmoq. ◆ Rom qiladigan usta. ◆ Oʻtin qilmoq. ◆ Non qilmoq. ◆ Shoʻrva qilmoq.
3. Biror-bir ishga, lavozimga qoʻymoq, belgilamoq, tayinlamoq, lozim koʻrmoq, tanlab olmoq. ◆ Vakil qilmoq. ◆ Direktor qilmoq. ◆ Boʻlim boshligʻi qilmoq. ◆ Qanday vazifa berishni oʻzlaringga havola qilamiz, lekin hosilot kengashiga rais qilsalaring, kuymaysizlar. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Biz Homidboyni oʻzimizga kuyov oʻgʻil qilishdan hech bir monelik koʻrmaymiz. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
4. yord. fl. vazifasida. Soʻz yasash uchun xizmat qiladi - ot, sifat va b. turkumga oid soʻzlardan turli maʼnoli feʼllar yasaydi. ◆ Tomosha qilmoq. ◆ Taklif qilmoq. ◆ Rashk qilmoq. ◆ Eʼlon qilmoq. ◆ Orzu qilmoq. ◆ Zoʻrlik qilmoq. ◆ Dushmanlik qilmoq. ◆ Obod qilmoq. ◆ Shod qilmoq. ◆ Bezovta qilmoq. ◆ Sarishta qilmoq. ◆ Oh-voh qilmoq. ◆ Lip-lip qilmoq. ◆ Taqir-tuqur qilmoq. ◆ Oʻgʻrilik qilgani uchun qoʻl kesiladir va yo dorga osiladir. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Yana bir marta opalik qilsangiz, deb maslahatga kelgan edim. Bahrom Rahmonov, „Yurak sirlari“ ◆ Boʻtaboyga, kolxoz mustahkam boʻladi, degan gapning oʻzi kifoya qildi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor, chiroqlari“ ◆ Yoʻgʻon kishi, xuddi gʻozga oʻxshab, "gʻat-gʻat-gʻat" qilib kuldi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
5. Bogʻlama vazifasida qoʻllanadi. ◆ Oʻqituvchilik qilmoq. ◆ Oʻgʻlini muhandis qilmoq. ◆ Sidiqjon hali buzilmagan toʻqayning narigi tomonida aravakashlik qilar edi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Mansur ham oʻrtoqlari bilan shu maydonda futbol oʻynar.. qora kepkasini qoshigacha bostirib, darvozabonlik qilar edi. O‘tkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“

Sinonimlari

etmoq.

Antonimlari

ҚИЛМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Feʼl

qilmoq

Tillarda

qilmoq

• Turkcha: yapmak, kılmak
• Tuvacha: кылыр
• Uygʻurcha: قىلماق
• Xakascha: идерге
• Yoqutcha: гын
• Chuvashcha: ту

Ruscha _ru

qilmoq
1 делать, производить, совершать; sen yaxshiish qilding ты хорошо сделал, ты хорошо поступил; u hech nima qilgani yoʻq он ничего не сделал; men unga koʻp yaxshilik qildim я ему сделал много хорошего; qoʻlingdan kelganini qil делай что хочешь (я тебя не боюсь); ◆ jinoyat qilmoq совершить преступление;
2 в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы: ◆ ovqat qilmoq 1) готовить пишу; 2) обедать, принимать пищу; ◆ pul qilmoq обращать в деньги, продавать; ◆ sarf qilmoq тратить, расходовать; ◆ taʼsir qilmoq производить действие, оказывать действие; ◆ telefon qilmoq звонить (по телефону); ◆ tum-taraqay qilmoq разогнать; обратить в бегство;◆ yurak qilmoq решиться, осмелиться; ◆ xizmat qilmoq служить; uning goʻzalligini tasvirlashga qalamim ojizlik qiladi моё перо бессильно описать её красоту; rais qilib saylamoq избрать председателем; chiroyli qilib bezamoq красиво оформить; * nima qildi? что случилось?; что произошло?; nima qildi, qizim? что с тобой, доченька?; shunday qilib так, таким образом; shu qilganiga за это, за этот его поступок, в ответ на это.