boʻri

Oʻzbekcha (uz)

boʻri I

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

boʻ-ri

Etimologiyasi

BOʻRI ’itsimonlar oilasiga mansub yirtqich hay — von’. Toʻdadan ayrilganni b oʻ r i yer (Maqol). Bu ot qadimgi turkiy tilda 'kulrang’, ’koʻkimtir’ maʼnosini anglatgan bor | boz sifatining bör shaklidan -i qoʻ-shimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 221; ПДП, 373; Devon, III, 239; DS, 118); oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: bör + i = böri > bori. Bu hayvonga nom rangiga koʻra berilgan. Bu soʻz turkiy tilga eroniy tildan oʻzlashgan boʻlishi mumkin deyiladi (ЭСТЯ, II, 221).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Sutemizuvchilarning itsimonlar oilasiga mansub yirtqich hayvon; qashqir. ◆ Ayrilganni ayiq yer, boʻlinganni boʻri yer. Maqol ◆ Bo‘rini yo‘qlasang - qulog‘i ko‘rinadi. Maqol ◆ Boʻridan qoʻrqqan toʻqayga kirmas. Maqol ◆ Och boʻri qoʻy tanlamas. Maqol ◆ Suvonjon qoʻraga hujum qilgan bir och boʻrini otib olibdi. Sunnatilla Anorboyev, „Oqsoy“ ◆ Bu choʻlda biram boʻri koʻp ekanki, kechasi bilan qoʻrqib chiqdim. Said Ahmad, „Ufq“
2. koʻchma yovuz, qonxoʻr, shafqatsiz odam haqida. ◆ Yuragim san eding, Gulnor, koʻzim ilgari ochilgan boʻlsa edi, man oʻz yuragimni boʻrilarga yedirarmidim? Tongla mahsharda qay yuz bilan sanga boqaman? Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Ahmad Husayn oqarib ketdi-yu, lekin indamadi, chunki boʻrilar orasida ekanini yaxshi bilardi. Oybek, „Nur qidirib“ ◆ Badia xona burchagiga tisarildi. Roʻparasida turgan daxshatli boʻridan koʻz uzmasdi. Mirmuhsin, „Meʼmor“
3. Boʻri (erkaklar ismi).

Boʻri boqish (yoki qarash) qilmoq - qoʻrqinchli, dahshatli qaramoq, yeb qoʻygudek qaramoq. ◆ Bir qoʻlida tesha, Sanobarga boʻri qarash qilib yaqinlashdi. Komil Yashin, „Hamza“
Boʻri yeydimi - "Nimadan qoʻrqasan" degan maʼnoda ishlatiladigan ibora. ◆ [Hayot:] -Voyey, sizam bir qiziqsizki, buvi, nima, meni boʻri yeb ketarmidi ? - dedi-yu, hovli etagiga yurib ketdi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Latifjon hiringlab: - (diplomni) boʻri yermidi, uyning toʻriga ekib qoʻyganman, - dedi. "Mushtum"
Boʻrimisiz, tulkimisiz? - "Quruq qaytdingizmi yoki undirib?" degan maʼnoda ishlatiladigan ibora. ◆ [Hasan:] Quruq kelishga uyaldim-da, taqsir! [Qodirqul:] Qani, boʻrimisiz, tulki? Hamza, „Boy ila xizmatchi“
Boʻrining ogʻzi yesa ham qon, yemasa ham qon - "Yomonligi bilan tanilgan, yomonligini qoʻysa ham, qoʻymasa ham - yomon" degan maʼnoda ishlatiladigan ibora. ◆ Boʻrining yesa ham, yemasa ham ogʻzi qon. Shukrullo, „Saylanma“
Boʻri tugʻdi (yoki bolaladi) - kun chiqib turib, yomgʻir yogʻayotganda aytiladigan ibora.
Boʻri qulogʻi ovda - nomaʼlum kishilar yoki aygʻoq-agʻyorlar gap poylab yurgani haqida oʻz kishisini ogohlantirish uchun ishlatiladigan ibora.
Qoʻyni boʻriga topshirmoq - biror narsani yoki ishni eng koʻp zarar yetkazadigan yoki suisteʼmol qiladigan, oqibatsiz kishiga topshirib qoʻymoq. ◆ Murodova bilmaydi. Shuning uchun keyingi arizani Davronovga yuboribdi. - Qoʻyni boʻriga topshiribdi-da. Ibrohim Rahim, „Ixlos“

boʻri II

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

boʻ-ri

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

astr. Osmonning janubiy yarim-sharida joylashgan yulduzlar turkumi.

Antonimlari

БЎРИ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

OʻTIL

Tillarda

bo‘ri

• Uygʻurcha: بۆرە
• Yoqutcha: бөрө
• Xakascha: пӱӱр

Ruscha _ru

boʻri
1 волк; ◆ boʻrimisiz, tulki? (букв. кто же вы, волк или лиса?) со щитом или на щите?; ◆ toʻdadan ayrilganni boʻri yer посл. отбившегося от стада съедает волк; ◆ boʻri yoʻq dema, boʻrk ostida, yov yoʻq dema, jar ostida посл. не говори, что волка нет - он под шапкой, не говори, что врага нет - он в овраге (т. е. будь бдительным);◆ boʻrining ogʻzi yesa ham qon, yemasa ham qon посл. у волка морда всегда в крови, съел ли он овцу или не съел; ◆ qoʻyni boʻriga topshirmoq поручить овцу волку; соотв. пустить козла в огород; ◆ boʻrining qulogʻi ovda (букв. уши волка на охоте) у волка всегда ушки на макушке;
2 Boʻri (имя собств. мужское); ◆ 

• boʻri tugʻdi (букв. волчица ощенилась) идёт слепой (грибной) дождь.