charx

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

charx

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

CHARX Bu tojikcha ot asli 'aylana', 'gardish' maʼnosini anglatib, keyinchadik 'ip yigiradigan asbobning gʻildiragi', 'kesish asboblarini oʻtkirlaydigan qurilmaning aylanadigan qismi' kabi maʼnolarni anglata boshlagan (ТжРС, 439; OʻTIL, II, 357). Bu otdan oʻzbek tilida charxla- feʼli yasalgan. Charx oti, charxla- feʼli oʻzbek soʻzlashuv tilida r tovushini tashlab chax, chaxla- tarzida ham aytiladi.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

f. £ j-a. - gʻildirak; doira, ayla-na; chigʻir

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Ip yigiradigan dukli qoʻl asbobi. ◆ Yaxshi xotin erta turib, charx yi-girar, Yomon xotin erta turib, oʻchoq kovlar. Maqol . n ◆ Kimdir charx yigiryapti shekilli, gʻir-gʻir ovozham kelyapti. X. Toʻxtaboyev, «Yil-lar va yoʻllar» .

2 Har xil asboblarning, qurilmalar-ning aylanadigan qismi; parragi. ◆ Tegirmon charxi. m ◆ -Yuringlar, oʻshal quduqning charxini aylantirurmiz, dedi Alisher.. M. Osim, Karvon yoʻllarida.

3 Kesuvchi asboblarning tigʻini oʻtkir-laydigan, qayraydigan asbob. ◆ Charxda pichoq charxlamoq.

</a>gʻMP "vg

Charx ilonlar Qora ilonlar oilasiga mansub ilonlar urugʻi (tanasini halqa qilib oʻraganida, tangachalari ishqalanib, charx toshi aylanishiga oʻxshash ovoz chi-qaradi).

4 koʻchma Gardish, aylana. ◆ Davr charxi. Charxi falak. m ◆ Gʻaniyeva gap charxini ay-lantirib yuborish uchun: -Laʼlixonni ham olib kelmabsiz-da, — dedi. Oydin, «Koʻngli toʻl-dimi, yaxshi yigit» . ◆ Tark eshdim charxi fa-lakni, meni tark etmadi oxyiap. "Yoshlik" .

Charx urmoq 1) aylanmoq; atrofida aylanmoq. ◆ Hovuz atrofidagi qor bosgan tollar ustida qargʻalar charx urib qagʻil-laydi. Oʻ. Hoshimov, «Ikki eshik orasi; 2) turgan yerida oldinga bosmay aylanmoq» . ◆ Velosiped charx uryapti.

5 koʻchma poet. Falak; dunyo. Bu — ◆ charx-ning faqat bir-bir aylanishi, Hamal quyoshi ham taxtiga mindi. A. Isroilov . ◆ Nomehribon koʻzlardan omon asra meni, charx!K. Obidjon .

Charxi kajraftor Teskari aylanuvchi, adolatsiz dunyo. ◆ Charxi kajraftor toʻnini teskari kiydi. m ◆ Charxi kajraftorning bir shevasidin dogʻmen.. Furqat .


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЧАРХ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

charx
1 прялка; ◆ ~ yigirmoq прясть на прялке;
2 точильный станок, точило;
3 круглая, вращающаяся часть (какой-либо машины, приспособления); ◆ tegirmon ~i мельничное колесо;
4 перен. круг, круговорот; круговерть; ◆ davr ~ и круговорот эпохи; ◆ ~i falak круговорот судьбы, превратности фортуны; ◆ gap ~ini aylantirmoq поддержать или завязать разговор; ◆ 

  • ~ tovoq большое блюдо; ◆ ~ urmoq 1) обходить (объезжать) кругом; кружйть(ся); ◆ Bir zumda qora qushlar Bektemirning tepasida ~ ura boshladi (Ойбек, «Ќуёш ќораймас») В один миг чёрные птицы начали кружить над Бектемиром; 2) буксовать; ◆ mashina ~ uryapti машина буксует.