hid

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

hid

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

HID 'is\ 'boʻy\ Har gulning h i d i boshha (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli yïż, yid tarzida talaffuz qilingan (ДС, 265, 264); ПДПda bu soʻz yïd (391- betda), ïd (442— betda) shakllarida berilgan; Devonda esa yïż shaklida yozilgan (III, 56); eski oʻzbek tilida yïd shakli boshlanishidagi y undoshi h undoshiga almashgan, keyin-chalik ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: yïd > hïd > hid.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Har bir narsa va moddaning kishilarning is bilish sezgilariga taʼ-sir etadigan xossasi; boʻy, is. ◆ Hidi bor narsa. Yoqimli hid. Yoqimsiz hid. Kabob hidi. Handalak hidi. Zira hidi. Piyozdogʻ hidi. Har gulning hidi boshqa. Maqol . n ◆ Ota, mano-vi behilarni qarang, hidi olamni tutadi, biram pishibdiki! M. Ismoiliy, «Fargʻona t» . o. ◆ Uyda tutun yoʻqolgan boʻlsa-da, achchiq hid darrov uning burniga urildi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Tutab kuyayotgan ot eti va terisining qoʻlansa hididan uning koʻngli behuzur boʻlib, boshi aylandi. H. Gʻulom, «Mashʼal» .

Gapidan latta hidi keladi Yoqimsiz, bemaʼni gapga nisbatan qoʻllanadi. ◆ Hodivoy, achchigʻing chiqmasin-ku, anchadan beri gaping-dan latta hidi keladigan boʻlib qolgan. S. Ahmad, «Choʻl burguti» .

2 koʻchma Biror narsa, hodisa yoki xo-latning belgisi, sharpasi. ◆ Shoyad shu bilan Oynagulning ham hidi biron joydan chiqib qolsa. A. Hakimov, «Ilon izidan» . ◆ Buninghar bir varagʻidan shaxsiy gʻaraz hidi keladi. A. Qahhor, «Sarob» . ◆ Janjalning hidini sezgan Sarvi xola gʻudranib, stol ustiga dastur-xon yoza boshladi. "Mushtum" . ◆ ..yuzida nur yogʻi-lib turibdi, soʻzlarida mehr-shafqatning hidi bor. X. Toʻxtaboyev, «Shirin qovunlar mamlakati» .

Hid olmoq Biror maʼlumot, belgi, shar-pani sezmoq, undan xabardor boʻlish ilin-jida yurmoq. ◆ Damba vaqtida ketib qolgan-lar ham atrofimizda aylanib, hid olib yurgan emish-ku. A. Qahhor, «Koʻshchinor chi-rokdari» . Hidi chiqmoq Xabari tarqalmoq, oshkor boʻlmoq. ..qorovul cholni urib, yaxshi ish qilmadi. Imi-jimida boʻladigan ishning hi-dini chiqarib qoʻydi. Mirmuhsin, Meʼmor.
Ehtiyot boʻlmasangiz, bularning ham hidi chiqibqoladi. "Mushtum".


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ҲИД. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

hid
1 запах; аромат; ◆ yaxshi ~ хороший (приятный) запах, благоухание; ◆ yomon ~ дурной запах, зловоние; ◆ gunafsha ~i kelayotir пахнет фиалкой; ◆ kiyimga naftalin ~i urib qolibdi одежда пропаха нафталином; ◆ har gulning ~i boshqa погов. каждый цветок имеет свой аромат;
2 перен. веяние; ◆ urush ~i kelib qolgan edi веяло (пахло) войной; ◆ ~ bilmoq 1) чуять, различать запах; 2) перен. проведать, пронюхать (о чем-л.); ◆ u biror nimaning ~ini bilganga oʻxshaydi он, видимо, пронюхал что-то; похоже, что он пронюхал о чём-то; ◆ ~ini chiqarmoq обнаружить (что-л.); ◆ buning ~ini chiqara koʻrma! не давай знать об этом (никому); смотри, не проговорись об этом!; держи это под строгим секретом.