qorongʻi

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

qo-ron-gʻi

Etimologiyasi

QORONGʻI ' nursiz',' qorongʻilikka choʻmgan'. Dar-cha ochilishi bilan q o r o n g i hujraga sovuq yopi— rilib kirdi (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat asli 'koʻmir tusidagi', 'eng toʻq rang' maʼnosini anglatgan qara sifatidan —ŋ qoʻshimchasi bilan yasalgan otta —qu qoʻshimchasini qoʻshib yasalgan (ДС, 424 : qaraŋqu); keyin-chalik soʻz oxiridagi u unlisi i unlisiga, ŋ undoshi n undoshiga, q undoshi gʻ undoshiga, a unlilari â unlila-riga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqol-gan: (qara + ŋ = qaraŋ) + qu = qaraŋqu > qaraŋqï > qaraŋgʻï > qarangʻï > qârângʻi. Bu soʻz hozirgi oʻzbek tilida ham sifat, ham ot maʼnosini anglatadi; qadimgi turkiy tilda bu soʻz oxiridagi qoʻshimchaning —qu va —gʻu shakllari yordamida sifat otdan farqlangan: qaraŋqu -sifat, qaraŋgʻu - ot (ДС, 124).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. sft. Qorongʻilik bosgan, qorongʻilikka choʻmgan, ziyodan, nurdan mahrum boʻlgan; zid. yorugʻ. ◆ Qorongʻi kecha. ◆ Qorongʻi uy. ◆ Uzun, qorongʻi yoʻlakdan chiqqach, Unsin toʻxtadi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Darcha ochilishi bilan qorongʻi hujraga sovuq yopirilibkirdi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Uyning ichi qoront. Hamma shirin uyquda. "Yoshlik"
2. ot Yorugʻlik, ziyo boʻlmagan payt, holat; qorongʻilik, zimiston. ◆ Tun qorongʻisi. ◆ Tong qorongʻisi. ◆ Qorongʻi tushdi. ◆ Oy hali chiqmagan, faqat uning zaif nuri qorongʻidan qoʻrqqandek.. yilt-yilt etib ketadi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Yormat qorongʻida yiqilib-surilib, ellikboshining uyiga keldi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
3. koʻchma Aniq emas; noaniq, nomaʼlum. ◆ Suhbat kim haqida va nima haqida borganligi qorongʻi. Sharof Rashidov, „Boʻrondan kuchli“ ◆ Lekin bizga komissiya nimalarga asoslanib shu fikrga kelganligi qorongʻi boʻlib qoldi. Saida Zunnunova, „Olov“
4. koʻchma Noaniq va yoqimsiz, boʻlmagʻur. ◆ Kechqurun Gulnor oʻz uyiga qaytarkan, yoʻl-yoʻlakay hasratda yonib, qorongʻi xayollarga chulgʻandi.. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ -Inim, - dedi Abdukarim aka Botiralining qoʻlini qoʻyib yubormasdan, - boʻlisimizning qorongʻi ishlari koʻp. Hamid Gʻulom, „Mashʼal“
5. koʻchma Roʻshnolik, yaxshilikdan xoli; zid. yorugʻ. ◆ Dunyo shunday yasalgan ekan, bolam. Birovga yorugʻ, birovga qorongʻi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Qahramonlar bir-biriga yetishishni, "qorongʻi yurtimizni ilm chirogʻi bilan yoritish" yoʻlida birga ishlashni orzu qiladilar. Gazetadan
   Boshi qorongʻi - q. bosh.
   Dunyo (yoki jahon) koʻziga qorongʻi - u qattiq xafa, unga hech narsa tatimaydi, uning koʻziga hech narsa koʻrinmaydi. ◆ Munavvar uch kunlik kelinligida bir gap eshitdi-yu, bu dunyosi koʻziga qorongʻi boʻlib ketdi. Sunnatilla Anorboyev, „Mehr“, 1964 г. ◆ Mashaqqatli yurishlardan zerikkan xotini gʻingshiyverib, doim uning joniga tegar, koʻziga dunyoni qorongʻi qilardi. Mirkarim Osim, „Iskandar va Spitamen“

Antonimlari

ҚОРОНҒИ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

qo-ro-ngʻi

Tillarda

Sifat

• Afrikaanscha: donker
• Albancha: terr
• Olmoncha: dunkel
• Arabcha: مظلم (muẓlim)
• Ozarbayjoncha: qaranlıq
• Bolgarcha: мрак (mrak), тъмен (tǎ̀men)
• Katalancha: fosc, foscor
• Chexcha: tma, temnota
• Xitoycha: 黑暗 (hēi'àn)
• Datcha: mørke
• Estoncha: pimedus
• Ispancha: oscuro
• Fincha: pimeys
• Fransuzcha: obscur, sombre
• Yunoncha: σκοτάδι (skotádi)
• Ivritcha: חשוך (khashukh)
• Hindicha: अंधेरा (andherā)
• Niderlandcha: donker
• Mojarcha: sötét
• Idocha: tenebro
• Inglizcha: dark
• Islandcha: dökkur
• Italyancha: scuro
• Yaponcha: 濃い, 黒い (kurai)
• Lotincha: obscūrus
• Koreyscha: 암흑 (amheuk)
• Qozoqcha: қараңғы (qarañğı)
• Laocha: ມືດ (myyt)
• Latishcha: tumšs
• Litvacha: tamsus, tamsi
• Moʻgʻulcha: харанхуй
• Norvegcha (bokmål): mørke
• Polyakcha: ciemny
• Portugalcha: escuro, trevas
• Rumincha: lîntuneric
• Ruscha: темнота́ (temnotá)
• Turkcha: karanlık
• Tuvacha: караңгы
• Uygʻurcha: قاراڭغۇ
• Shvedcha: mörker
• Urducha: اندھیرا (andherā)
• Yoqutcha: хараҥа
• Vyetnamcha: tối
• Valliycha: tywyll

Ruscha _ru

qorongʻi
1 тёмный, мрачный; // тьма, темнота; мрак, мгла; ◆ qorongʻi hujra тёмная келья;◆ oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ погов. если пятнадцать дней месяца тёмные, то пятнадцать дней светлые; ◆ qorongʻi tushdi стемнело; смерклось; ◆ tong qorongʻisi предрассветная мгла; ◆ tong qorongʻisida задолго до рассвета; ◆ uyning ichi qorongʻi или ◆  uy qorongʻi в доме темно; ◆ uyni qorongʻi qilmoq затемнить комнату;
2 перен. неясный, смутный, туманный; ◆ bu menga qorongʻi это для меня туманно; * ◆ boshi qorongʻi xotin см. ◆ bosh; pes pesni qorongʻida taniydi погов. (букв. прокажённый прокажённого и в темноте узнаёт) рыбак рыбака видит издалека.