doʻppi

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

doʻp-pi

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Avra-astarli, koʻpincha qavima, pilta urilgan, tepa, kizak va jiyakdan tarkib topadigan guldor yoki gulsiz, toʻgarak yoki toʻrtburchak shakldagi bosh kiyimi. ◆ Baxmal doʻppi. Gilam doʻppi. Hoji doʻppi. Chust doʻppi. Zar doʻppi. Bosh omon boʻlsa, doʻppi topshtr. Maqol . shsh [Sidiqjon

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ Nima de-yishini bilmay, boshidan doʻppisini olib, u yoq-bu yogʻiga chertdi, tizzasiga qoʻyib, jiya-gini tortdi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chirok-lari» . ◆ Esiz yigitlik, esiz boshdagi doʻppiyu beldagi qiyiq. S. Ahmad, «Ufq» .

Tagdoʻzi doʻppi q. tagdoʻzi. ◆ Yoʻlchi uchun oʻzi tayyorlagan yaxi/i tagdoʻzi doʻppini kiydirdi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . Tuye (yoki chust) doʻppi q. tuye 11. ◆ Mansur jilmayar, chust doʻppi kiyib olgan, oʻjar sochlari doʻppini koʻtarib turardi. Oʻ. Hoshimov, «Qalbingga kuloqsol» . ◆ ..ayniqsa yangi tus doʻppi bilan qiyiqchasiga osilgan pichoq uni benihoya xursand qilib yubordi. Oʻ. Usmonov, «Saylanma» .
Birovning doʻppisini birovga kiygizmoq Oʻzining foydasini koʻzlagan holda boshqa-larni aldab, laqillatib yurmok◆ Buni birovning doʻppisini birovga kiygizish deydi. Shukrullo, «Saylanma» . Doʻppini almashtir-gandek Juda oson, qiyinchilik tugʻdirmay-digan. ◆ Bosh omon boʻlsa, ish topish doʻppini ashashtirishga oʻxshash bir narsa. A. Obid-jon, «Akang karagʻay Gulmat» . Doʻppini yerga quyib Xotirjamlik bilan, bamaylixotir, diqkatni bir joyga toʻplab. ◆ Ketidan pacha-vasi chiqmasligi uchun, doʻppini yerga qoʻyib.. oʻylab koʻring oldin. Oybek, «Tanlangan asarlar» . Doʻppining tagida odam bor "Ehtiyot boʻl", "siringni sakda, laqillab gapiraverma" maʼnolaridagi ibora. Doʻppini osmonga otmoq (yoki irgʻitmoq, tashlamoq) Ortiq darajada quvonmoq, nihoyatda xursand boʻlmoq. ◆ Bu yerda ikki-uch ovora boʻlib, ish bitirgan odam doʻppisini osmonga otib xursand boʻladi. "Mushtum" . Doʻppisini ol desa, kallasini (yoki boshini) olmoq Biror ishni lozim boʻlganidan ham oʻtkazib, ortik darajada va qoʻpol qilib bajarmok◆ Tasaddugʻingiz ketay, doʻppisini olib kel desangiz, axir biz jallod.. boilini kesib keltiramiz-da. Xamza, «Boy ila xizmatchi» . Doʻppisi yarimta Ishi joyida, gʻam-tashvishi yoʻk, parvoyi falak, begʻam. ◆ Bizning “sartiya" juda begʻam.. hech nima boʻlmaganday, doʻppisi yarimta! Hal-qumigacha qarzga botganini oʻzi sezmay qoladi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . Doʻppi tor kel-ganda 1) ish qistalang boʻlgan yoki noiloj qolgan vaktda. ◆ Doʻppi tor kelib qoladigan vaqtlarda kabob qilib yuboramiz. M. Muxamedov, Qaxramon izidan; 2) kamchilik, yetishmovchilik yuz berganda. ◆ Oʻylab qarasam, doʻppi tor ekan. Kattaroq ish qilishga qoʻli-miz kalta ekan. I. Rahim, «Ixlos» .


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ДЎППИ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

doʻppi
тюбетейка; ◆ chust ~ чустская тюбетейка (чёрная с белыми узорами); ◆ bosh omon boʻlsa, ~ topiladi посл. была бы цела голова, а тюбетейка найдётся; ◆ 

  • ~si yarimta (букв. у него тюбетейка набекрень) он живёт припеваючи; ◆ ~ni yerga qoʻyib oʻylamoq (букв. думать, положив тюбетейку на пол) обдумать хорошенько, серьёзно продумать; ◆ ~ tor kelganda (букв. когда тюбетейка становится тесной) когда приходится туго.