dona

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

do-na

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

DONA Koʻp maʼnoli bu tojikcha ot bosh maʼnosida 'oʻsimlik hosilining (urugʻining) bir donasi' maʼnosini bildirib, 'boshoqli, dukkakli oʻsimlik hosili' maʼnosini anglatadigan don otidan (ТжРС, 135) -a koʻshimchasi bilan (ТжРС, 543) hosil qilingan boʻlib, sanok son bilan ishlatilganida -ta koʻshimchasi ifodadaydigan maʼnoni ifodadaydi: bir dona kabi; takrorlab dona-dona shaklida ishlatilganida 'har biri adohida-adoxida' maʼnosini anglatadi. Oʻzbek tilvda dona otidan -lab qoʻshimchasi bilan donalab ravishi hosil qilingan (OʻTIL, I, 233).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.


Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

[f. az1 j — don, gʻalla; -ta, nafar| 1 Sanoq sonlardan keyin kelib, miqdor bildiradi. ◆ Bir dona gugurt choʻpi. Besh dona tuxum. Bir dona koʻsak. m ◆ Raʼno onasining soʻzi bilan qutidan besh-olti dona non olib, dadasining qoʻliga berdi. A. Qodiriy, «Meh-robdan chayon» .

2 Don, urugʻ. ◆ Anor donasi. Makkajoʻxori donalari. Qoramugʻ donasi boʻlguncha, bugʻdoy-ning somoni boʻl. Maqol . ◆ Bolam ning bolasi, qandak oʻrikning donasi. Maqol . n ◆ Anor donalaridek shirin soʻzlaring. U. Ismoilov, «Saylanma» .

3 Sochiluvchan narsalarning har bir yumaloq boʻlagi, zarrasi. ◆ Kum donalari. Munchoqdek ter donalari. Marvarid donshari. m ◆ Suluv sochlari toʻzgʻigan holatda yugurib kirib, yomgʻir donalari yumalab turgan yuzini otasining mayin yelkasiga bosdi. A. Muxtor, «Qoraqalpoq qissasi» . ◆ Nos sochilib, uning bir necha donasi sakrab-sakrab, stol tagiga kirib ketdi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chiroqlari» .

4 Zarralar, boʻlaklar, qismlardan tu-zilgan narsaning har bir zarrasi, qismi. ◆ Har qanday materiya alohida donalar yitn-disidan tuziladi. “Qiziqarli geometriya” . ◆ Mirzakarimboy.. tasbeh donalarini bar-moqlari orasidan bitta-bitta oʻtkazib, chordona qurib oʻtirar edi. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

5 Shaxmat, shashka va sh. k. oʻyinlarda har bir sipoh, piyoda yoki toʻgarakcha. ◆ Baʼzan raqibning ikki donasiga birdaniga hujum qilinadi. "Fan va turmush" . ◆ Biri gazeta oʻqisa, biri kitob varaqlar, biri shashka oʻynasa, biri shaxmat donasini surar edi. J. Sharipov, «Xorazm» .

6 Choʻtning tugmasimon qismi. ◆ Choʻt dona-lari shaqir-shuqur boʻlib qoldi. "Mushtum" .


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ДОНА. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

dona
1
штука; ◆ bir ~ tuxum одно яйцо; ◆ bir necha ~ olma несколько яблок; ◆ ~ son грам. штучное числительное; ◆ marvarid ~si жемчужина, жемчужное зерно;
2 зерно; зёрнышко; частица, частичка; ◆ anor ~lari зёрнышки граната; ◆ qum ~lari частицы песка; ◆ ~-~ 1) зернистый; рассыпчатый; ◆ ~-~ palov рассыпчатый плов; 2) отдельно, каждый в отдельности; 3) перен. раздельный, членораздельный, отчётливый, чёткий, ясный; ◆ ~-~ qilib gapirmoq говорить отчётливо; ◆ ~-~ qilib yozmoq писать четко, выводить каждую букву;
3 косточки (на счётах, чётках и т. д.);
4 шахм. фигура; ◆ ~ni surmoq передвинуть фигуру.