koʻmir

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

koʻ-mir

Etimologiyasi

Yoqutchadagi көмөр so‘zila o‘zakdosh erur.

KOʻMIR ' yogʻochni koʻmib yondirish usuli bilan tayyorlangan yoqilgʻi'. Qadim zamonlarda k oʻ m i r yogʻochni yondirib tayyorlangan. Bu ot qadimgi turkiy tilda ' chuqurga joylab, ustini tuproq bilan berkit—' maʼnosini anglatuvchi köm- feʼlidan (Devon, II, 35; DS, 314) —(ü)r qoʻshimchasi bilan yasalgan (ДС, 314); oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi i unlisiga al— mashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: köm— + ür = kömoʻr > kömir > komir.

'Yerdan qazib olinadigan qattiq yonilgʻi' oʻzlash — tirilgandan keyin ikki turli koʻmirni farqlash uchun birinchisi pista koʻmir, ikkinchisi tosh koʻmir deb atala boshlagan (hozir bu birikmalar bir soʻzga yax — litlangan: pistakoʻmir, toshkoʻmir).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Kuyib qoraygan, lekin hali kulga aylanmagan yogʻoch qoldigʻi. ◆ Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-chars tutab yotardi. Nosir Fozilov, „Diydor“
   Pista (yoki pistoqi) koʻmir - maxsus koʻrada yogʻochni kuydirib tayyorlangan koʻmir. ◆ Ochiq tanchaga pista koʻmir solib.. ikki mufti qoʻllarini olovga tovlar edilar. Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“ ◆ ..kabob koʻralarda archaning pistoqi koʻmiri choʻgʻlatildi. Pirimqul Qodirov, „Yulduzli tunlar“
2. Yerdan qazib olinadigan, asli oʻsimlik qoldigʻidan hosil boʻlgan qattiq yoqilgʻi; toshkoʻmir. ◆ Koʻmir sanoati. ◆ Ko‘mir koni. ◆ Shaxtalarda shaxtyor shiddatkor.. Koʻmirlarni qulatar yaxlit. Yo. Mirzo ◆ Qozogʻiston - bu Qaragʻanda, Qazgan bilan tugamas koʻmir. Hamid Olimjon

Antonimlari

КЎМИР. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

• Shorcha: кöбÿр

Ruscha _ru

koʻmir
уголь; // угольный; ◆ tosh ~ каменный уголь; ◆ pista ~, yogʻoch ~ древесный уголь; ◆ ~ sanoati угольная промышленность; ◆ ~ni koʻra qilish углежжение; ◆ ~ boyitish fabrikasi спец. углеобогатительная фабрика; ◆ ~ puli ист. особый сбор с учеников старой школы на покупку угля для отопления школьного помещения.