sapchimoq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

sap-chi-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

SAPCHI- 'keskin qarakat qil-'. Fosih afandi oʻrnidan s a p ch i b turib ketdi (Mirzakalon Is moiliy). Bu soʻz asli qadimgi turkiy tilda mavjud boʻ— lib, 'silkin—' maʼnosini anglatgan sapï— feʼlidan (Devon, III, 273) eski oʻzbek tilida kuchaytirish maʼno-sini ifodalovchi —chï qoʻshimchasi bilan qosil qilingan; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan; oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga al — mashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sapï- + chï = sapïchï— > sapchï- > säpchi—.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
1 Keskin harakat qilib, biror kimsa yoki narsaga tashlanmoq, oʻzi-ni (yuqoriga) otmoq. ◆ Rustam., qisilgan pru-jinadek osmonga sapchidi. Oʻ. Hoshimov, «Qal-bingga quloqsol» . [Xushroʻy

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ Ikkinchi vauchin-chi kunlarda toʻppa-toʻgʻri kundosh ustiga sapchiydi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . ◆ Xazon uyumlarini oqizib kelayotgan tiniq sumbula suvi qirgʻoqqa sapchir edi. M. Muhamedov, «Qahramon izidan» .

2 Umuman, keskin harakat qilmoq; sak-ramok, irgʻimoq, toʻsatdan oʻrnidan turmoq; irgʻib turib ketmoq. ◆ Juvon bexos tok urgan-dek bir sapchib tushdi. S. Siyoyev, «Yorugʻlik» . ◆ Rais, bexos sapchigan ot ustidan uchib tushay dedi-yu, oʻzini oʻnglab olib, jilovni qattiq tortdi. T. Malik, «Ajab dunyo» . ◆ Birdan ayol kishining oʻkrab yigʻlagan ovozini eshitib, sapchib oʻrnidan turdi-da, Qashqarcha tomon yugurdi. K. Yashin, «Hamza» .

Betiga sapchimoq Shartakilik bilan javob qaytarmokYerga ursang, koʻkka sapchiydi Juda shoʻx, toʻpolonchi, shumtaka bolalar haqida aytiladigan ibora. ◆ Islombek juda shoʻx bola boʻlgan, naq yerga ursang, koʻkka sapchiydi. "Yoshlik" . Sapchib ketmoq (yoki tushmoq) Tashqi taʼsir natijasida ses-kanib yoki choʻchib, qoʻrqib, oʻrnidan keskin qoʻzgʻalib koʻymok; qalkimoq. ◆ Abduqodirboy oʻgʻlining "shakkokligidan" sapchib tushdi. K. Yashin, «Hamza» . ◆ -Zahar ichibdi! — dedi tabib. Otabek sapchib ketdi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

САПЧИМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

sapchimoq
1 бросаться, кидаться, шарахаться; ot hurkib sapchib ketdi испугавшись, лошадь бросилась в сторону;
2 набрасываться (на кого-что-л.); ilon sichqonga sapchidi змея набросилась на мышь;
3 прыгать, подпрыгивать, подскакивать; вскакивать; соскакивать; отскакивать; toʻp sapchib suvga tushdi подпрыгнув, мяч упал в воду; u oʻrnidan sapchib turdi он вскочил с места; koʻkka sapchiydigan otlar фольк. лошади, подскакивающие до неба; * yerga ursa, koʻkka sapchiydi (букв. если ударишь о землю, он подпрыгнет до неба) озорной.