yem

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Turkey.svg Turkcha (tr)

yem

xoʻrak, yem


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

yem

Aytilishi

Etimologiyasi

YEM 'hayvonlarga beriladigan don’. Juman ota otining ye m toʻrvasiga ikki qovuch arpa solib tur-ganda .. (Sayid Ahmad). Bu soʻz qadimgi turkiy tilda ye-feʼlining yey- shaklidan -(i)m qoʻshimchasi bilan yasal-gan (ДС, 253); keyinchalik yi tovushlari talaffuz qi-linmay qoʻygan: yey- + im = yeyim > ye[yi]m > yem (ДС, 255). Ikkinchi tur izohga koʻra bu ot ye- feʼliga toʻgʻ-ridan toʻgʻri —m qoʻshimchasini qoʻshib yasalgan (ЭСТЯ, I, 334): ye- + m = yem. Bu ot asli yoyiladigan narsa’ maʼ-nosini anglatgan (ДС, 253, 255), hozirgi maʼnosi maʼnoda torayish voqe boʻlishi bilan yuzaga kelgan.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1 1 Hayvonlarga beriladigan gʻalla mahsulotlari va ulardan tayyorlanadigan ozuqa. ◆ Yem yegan ot toʻrvani teshar. Maqol . m ◆ Yanga oxurdagi yemini yamlab yutayotgan sigir-ga qaradi. S. Nurov, «Karvon» . ◆ Tarlonga azonda besh kilo, tushda besh kilo, oqshomda ham shuncha arpa yem berdim. T. Murod, «Ot kishna-gan oqshom» .

2 Qoʻlda boqiladigan qushlarga beriladigan goʻsht.

3 Qarmoqka yoki tuzoqqa ilintirib qoʻ-yiladigan goʻsht, chuvalchang va sh. k.

Baland (yoki katta) oxurdan yem yemoq Hayot, maishat darajasi yuqori boʻlmoq (yak-ka shaxs haqida). ◆ Siz baland oxurdan yem yeb yurgan bolaga oʻxshaysiz. S. Siyoyev, «Yorugʻlik» . ◆ Sen katta oxurdan yem yeb oʻrgangansan, chidol-maysan. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chiroqlari» . Yem boʻlmoq Narsaga yoki kimsaga yemish boʻlmoq, yirtqichlar ogʻziga tushib halok boʻlmoq. ◆ Ikki shunqor talashsa, bir qargʻaga yem boʻlar. Maqol . yat - Turgʻunoy,dedi Maston, — ◆ shu yerda qoladigan boʻlsak, boʻriga yem boʻlamiz. A. Qahhor, «Maston» . Oq yem boʻlmoq Suvda koʻn turib yoki chaynalaverib oqarib ketmoq (et yoki teri haqida). ◆ Ogʻzidagi oq yem boʻlib ketgan chandirni olib, namat tagiga qistirgan kam-pir.. yigʻlab yubordi. S. Ahmad, «Hukm» .

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

yem

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

II Ot oyoqlarida hosil boʻladigan chiqiq, shish kasalligi. ◆ Otning oyogʻiga yem tushsa, oyogʻi qotib qoladi. Paylari dirillab uchadi. T. Murod, «Ot kishnagan oqshom» .
Oyogʻingga yem tushganmi? Sekin, sudralib yuradigan (qadam tashlaydigan) odamga nisbatan qoʻllanadigan ibora.

Sinonimlari

Antonimlari

ЕМ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Ruscha ru

yem
1
зерновой корм (для скота); ◆ yem toʻrva торба для корма (лошади); ◆ yem boʻladigan don ekinlari посевы зернофуражных культур;
2 мясо (как корм для птиц);
3 спец. мокрец, подсед (болезнь ног у лошадей);
4 наживка, приманка (для рыбы или зверя); ◆ 

  • yem boʻlmoq быть жертвой, быть отданным на съедение; ◆ toʻp yemi пушечное мясо; ◆ eshak yemi крапивная лихорадка.


Flag of Turkey.svg Turkcha (tr)

yem

xoʻrak, yem