yopmoq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

yop-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

YOP- I ’berkit-\ /Qutidor] darvozani yo p i b, shildir-shildir zanjirlarini bogʻlay boshladi (Ab-dulla Qodiriy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu koʻp maʼnoli feʼl yap- tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 384; ЭСТЯ, IV, 127); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yap- I > yâp- I.

YOP- II 'tandirda pishir-’. U qayroh bugʻdoy unidan yogʻliq patir, somsa yo p d i, qatlama pi— shirdi (Ibrohim Rahim). Bu feʼl qadimgi turkiy tilda, boshqa maʼnolar qatori, ’yopipggir-’ maʼnosini ang— latgan (Devon, III, 65), 'tandirda pishir-’ maʼnosi keyin oʻsib chiqqan; oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al— mashgan: yap- II > yâp- II.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

I 1 Eshik, deraza va sh. k. ni bekitmoq. ◆ Kiradigan eshigingni qattiq yopma. Maqol . ■■ ◆ Mirhomidxoʻja ogʻilning eshigini sekin yopdi-da, imo bilan Qambaralini bir chekkaga chaqirdi. A. Qahqor, «Koʻshchinor chiroq-lari» . [Polvon

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ Ostonaga borganda: -Qolgani-ni uyda olasan, — dedi-yu, eshikni qarsilla-tib yopib chiqib ketdi. S. Siyoyev, «Otliq ayol» .

2 Ustiga tashlamoq, ustini bekitmoq. ◆ Choʻli bobo uyiga kirib, bir yangi pochapoʻstin olib chiqib, Meʼmorning yelkasiga yopdi. Mirmuhsin, «Meʼmor» . ◆ Yoʻlchi quruq namatga yotib, ustiga koʻrpacha yopdi. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

3 Qopqoq bilan bekitmoq, qopqokdamoq. ◆ Choynakning qopqogʻini yopmoq shi Ahmad uyiga kirib borganida, Munira qish gʻamini yeb, achchiq-chuchukdan shisha bankalarga konserva yopayotgan ekan. F. Musajonov, «Himmat» .

4 Ish-harakatini, faoliyatini toʻxtat-moq. ◆ Doʻkonni yopmoq. Majlisni yopmoq. n ◆ Xivadek kichik bir qalʼada oltmishdan or-tiq qorixona na kerak?Ularning bir qismi-ni yopmoq lozim. S. Siyoyev, «Avaz» . ◆ Abdusamad-qori samovarini yopib, menga javob berdi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chirokdari» .

5 Ochiq, yoziq narsani yigʻmoq, bekit-moq. ◆ Daftarni yopmoq. m ◆ Ahmad varaqning uchini buklab, jurnalni yopdi. F. Musajonov, «Himmat» . ◆ Rano kitobni sekingina yopib, An-varga uzatdi.. A. Qodiriy, «Mehrobdan chayon» . ◆ Saodatxon endigina yopgan zontini qayta ochdi. S. Zunnunova, «Yangi direktor» .

6 Qurmoq, bino qilmoq. ◆ Shuning uchun [Xudoyorxon] mehnatkashni rahmsiz ishlatib, saroy va rastalar, qalandarxona va oʻrdalar yopmoqda edi. A. Qodiriy, «Mehrobdan chayon» .

7 Qoplamoq, egallamoq. ◆ Shahodat muf-ti qariyb butun koʻkragini yopgan bahaybat mosh-guruch soqolini qalam bilan taradi. A. Qodiriy, «Mehrobdan chayon» .

8 Yashirmoq, maxfiy tutmoq. ◆ -Mabodo oblast gazetasiga ham kelib qolgudek boʻlsa, bu yogʻini yopamiz-qoʻyamiz-da, — dedi Halim. R. Fayziy, «Choʻlga bahor keldi» . ◆ Shu yoʻl bilan siringni yopmoqchi boʻldingmi ? [dedi Urmonjon]. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chiroqlari» .

Esing borida etagingni yop Vaqt-gʻanimat-ni qoʻldan berma, xatoning oʻz vaqtida ol-dini ol. ◆ -Esing borida etagingni yop. Menga yigit boʻl! — dedi Xolxoʻja Boʻtaga. S. Ahmad, «Hukm» .

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

yop-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

II 1 Tayyorlamoq, pishirmoq. ◆ Non yopmoq. m ◆ Eʼtibor opa uy yumushi bilan band boʻladi: non yopadi, oʻgʻir yanchadi. H. Gʻu-lom, «Mashʼal» . ◆ U qayroq bugʻdoy unidan yogʻli patir, somsa yopdi, qatlama pishirdi. I. Raxim, «Chin muxabbat» .

2 Chaplab yopishtirmoq, chaplamoq. ◆ Devor-ga tappi yopmoq.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЁПМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

yopmoq I
1 закрывать; ◆ eshikni yopmoq закрывать дверь; ◆ eshikni qiya yopmoq прикрывать дверь; ◆ qavsni yopmoq мат. закрыть скобки; ◆ qozonni yopmoq закрывать котёл (крышкой);
2 накрывать, покрывать, прикрывать; укрывать; ◆ bolaning ustiga adyol yopmoq укрывать ребёнка одеялом; koʻkragini yopmoq прикрывать грудь; ◆ tom yopmoq 1) покрывать (строение) крышей; 2) строить домик; oyni etak bilan yopib boʻlmas посл. луну подолом не прикроешь; соотв. шила в мешке не утаишь;
3 перен. закрывать, кончать; ◆ majlisni yopmoq закрывать собрание; ◆ kursni yopmoq закрыть курсы;
4 перен. покрывать, скрывать; ◆ birovning aybini yopmoq покрывать чью-либо вину; ◆ 

  • zontikni yopmoq сложить зонтик.


yopmoq II
1 печь (хлеб, лепёшки); ◆ non yopmoq печь лепёшки;
2 прилеплять для сушки к стене (о кизяке).