boʻri

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

boʻri I[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

boʻ-ri

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

BOʻRI ’itsimonlar oilasiga mansub yirtqich hay — von’. Toʻdadan ayrilganni b oʻ r i yer (Maqol). Bu ot qadimgi turkiy tilda 'kulrang’, ’koʻkimtir’ maʼnosini anglatgan bor | boz sifatining bör shaklidan -i qoʻ-shimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, II, 221; ПДП, 373; Devon, III, 239; DS, 118); oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: bör + i = böri > bori. Bu hayvonga nom rangiga koʻra berilgan. Bu soʻz turkiy tilga eroniy tildan oʻzlashgan boʻlishi mumkin deyiladi (ЭСТЯ, II, 221).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Sutemizuvchilarning itsi-monlar oilasiga mansub yirtqich hayvon; qashqir.◆ Ayrilganni ayiq yer, boʻlinganni boʻri yer. Maqol.◆ Boʻridan qoʻrqqan toʻqayga kirmas. Maqol. m◆ Suvonjon qoʻraga hujum qilgan bir och boʻrini otib olibdi. S. Anorboyev, Oqsoy. ◆ Bu choʻlda biram boʻri koʻp ekanki, kechasi bilan qoʻrqib chiqdim. S. Ahmad, Ufq.

2 koʻchma Yovuz, qonxoʻr, shafqatsiz odam haqida.◆ Yuragim san eding, Gulnor, koʻzim shggari ochilgan boʻlsa edi, man oʻz yuragimni boʻrilarga yedirarmidim? Tongla mahsharda qay yuz bilan sanga boqaman? Oybek, Tanlangan asarlar.◆ Ahmad Husayn oqarib ketdi-yu, lekin indamadi, chunki boʻrilar orasida ekanini yaxshi bshshrdi. Oybek, Nur qidirib. ◆ Badia xona burchagiga tisarshxdi. Roʻparasida turgan daxshatli boʻridan koʻz uzmasdi. Mirmuhsin, Meʼmor.

3 Boʻri (erkaklar ismi).

Boʻri boqish (yoki qarash) qilmoq Qoʻr-qinchli, dahshatli qaramoq, yeb qoʻygudek qaramoq.◆ Bir qoʻlida tesha, Sanobarga boʻri qarash qshshb yaqinlashdi. K. Yashin, Hamza. Boʻri yeydimi "Nimadan qoʻrqasan" degan maʼ-noda ishlatiladigan ibora. |◆ Hayot.\ -Voyey, sizam bir qiziqsizki, buvi, nima, meni boʻri yeb ketarmidi ? — dedi-yu, hovli etagiga yurib ketdi. M. Ismoiliy, Fargʻona t.o.◆ Latif-jon hiringlab: -(diplomni) boʻri yermidi, uy-ning toʻriga ekib qoʻyganman, — dedi. "Mushtum". Boʻrimisiz, tulkimisiz? "Quruq qayt-dingizmi yoki undirib?" degan maʼnoda ishlatiladigan ibora.◆ [Hasan:] Quruq kelishga uyaldim-da, taqsir! [Qodirqul:/ Qani, boʻrimisiz, tulki? Hamza, Boy ila xizmatchi. Boʻrining ogʻzi yesa ham qon, yemasa ham qon "Yomonligi bilan tanilgan, yomonligini qoʻysa ham, qoʻymasa ham — yomon" degan maʼnoda ishlatiladigan ibora.◆ Boʻrining yesa ham, yemasa ham ogʻzi qon. Shukrullo, Saylanma. Boʻri tugʻdi (yoki bolaladi) Kun chiqib turib, yomgʻir yogʻayotganda aytiladigan ibora. Boʻri qulogʻi ovda Nomaʼlum kishilar yoki aygʻoq-agʻyorlar gap poylab yurgani haqida oʻz kishi-sini ogohlantirish uchun ishlatiladigan ibora. Qoʻyni boʻriga topshirmoq Biror narsani yoki ishni eng koʻp zarar yetkazadigan yoki suiisteʼmol qiladigan, oqibatsiz ki-shiga topshirib qoʻymoq.◆ Murodova bilmaydi. Shuning uchun keyingi arizani Davronovga yuboribdi. — Qoʻyni boʻriga topshiribdi-da. I. Rahim, Ixlos.

boʻri 11[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

boʻ-ri

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

astr. Osmonning janubiy yarim-sharida joylashgan yulduzlar turkumi.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

БЎРИ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

boʻri

OʻTIL

Ruscha ru

boʻri
1 волк; ◆ boʻrimisiz, tulki? (букв. кто же вы, волк или лиса?) со щитом или на щите?; ◆ toʻdadan ayrilganni boʻri yer посл. отбившегося от стада съедает волк; ◆ boʻri yoʻq dema, boʻrk ostida, yov yoʻq dema, jar ostida посл. не говори, что волка нет - он под шапкой, не говори, что врага нет - он в овраге (т. е. будь бдительным);◆ boʻrining ogʻzi yesa ham qon, yemasa ham qon посл. у волка морда всегда в крови, съел ли он овцу или не съел; ◆ qoʻyni boʻriga topshirmoq поручить овцу волку; соотв. пустить козла в огород; ◆ boʻrining qulogʻi ovda (букв. уши волка на охоте) у волка всегда ушки на макушке;
2 Boʻri (имя собств. мужское); ◆ 

  • boʻri tugʻdi (букв. волчица ощенилась) идёт слепой (грибной) дождь.