chalma

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

chalma I[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

chal-ma

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

CHALMA ' qoʻy va boshqa mollar qiyidan kesib olib, qishda yoqish uchun quritiladigan tezak'. Loy tepdim, tezak tepdim, ch a l m a yordim (Gʻafur Gʻulom). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot (Devon, I, 407) asli chal— feʼlining 'agʻdar—' maʼnosidan —ma qoʻshimchasi bilan yasalgan; oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan: chal— + ma = chalma > chälmä. Bu soʻzda maʼno taraqqiyoti voqe boʻlib, hozirgi oʻzbek tilida 'mol goʻngidan katta cham — barak qolipga solib yasaladigan yoqilgʻi'ni bildira boshlagan (OʻTIL, II, 351), lekin Gʻafur Gʻulom asaridan keltirilgan parchada (chälmä yâr-) qadimgi turkiy til— dagi maʼno aks etgan. Chälmä asli ' quritilgan parcha' maʼnosini anglatgani qirgʻiz tilidagi chalma soʻzi maʼnosiga berilgan taʼrifdan koʻrinib turibdi (КРС, 841: chalma I 'suxoy komok glinï').
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Qoʻy-echki oyogʻi ostida toʻp-lanib, qatlam hosil qilgan goʻng. ◆ Abdusamad ertalabdan kun qiyomga yetguncha pishillab chalma chopdi. Sh. Boʻtayev, «Qoʻrgʻonlangan oy» .

2 Mol goʻngidan katta chambarak qolipga solib yasalgan yoqilgʻi. ◆ Chalma quymoq. n ◆ Sakkiz gektar chiqadigan oʻrikzorga qarash, bahor ayozlarida chalma tutatish Omonning boʻynida edi. Sh. Xolmirzayev, «Bodom qishda gulladi» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

chalma II[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

chal-ma

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

shv. ayn. salla I. Qori

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ Chopo-nining ustidan chakmonini kiydi, boshini chalmasi bilan tangʻidi. III . Toshmatov, Erk qushi.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

chalma III[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

chal-ma

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

Doʻppi, toʻn va sh.k. ning chetiga tutiladigan ensiz jiyak. ◆ Doʻppi chalmasi. Toʻn chalmasi.


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЧАЛМА. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

chalma I
кизяк, формованный в виде толстого диска; ◆ ~ qoʻymoq формовать кизяк.

chalma II
кант, кайма, узкая тесьма, нашиваемая на край одежды или тюбетейки.

chalma III
чалма; ◆ ~ peshi (pechi) свободный (свисающий) конец чалмы.