chaqnamoq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

chaq-na-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

CHAQNA— ' yorqin nur soch—', ' chaqindek yalt et—'. Bu chiroqlar turli-tuman edi: ularning ichida .. ch a q n a b t u r g a n i qam, xirasi ham, oqi ham, qizgish tusdagisi ham bor edi (Sharof Rashidov). Bu feʼl eski oʻzbek tilidagi chaq— feʼlining ' olov uchquni chiqar—' maʼnosidan -(ï)n qoʻshimchasi bilan yasalgan otga —a qoʻshimchasini qoʻshib yasalgan; keyinchalik ik — kinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan, a unlilari ä unlilariga almashgan: (chaq— + ïn = chaqïn) + a = chaqïna— > chaqna— > chäqnä—.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Yorqin nur, olov uchqun-lari sochmoq. ◆ Zargarov sahroda yashin chaqna-gan tunlarni yaxshi koʻrar.. edi. A. Muxtor, «Boʻronlarda bordek halovat» . ◆ Quyosh dam bulut orasiga kirib, dam keskin yaltirab chaqnar-di. Oybek, «Navoiy» .

2 Yarqiramoq, yalt-yalt etib tovlanmoq; yaltiramoq. ◆ ..xuddi shu payt Muqaddas ham qaradi-da, sadaf tishlarini chaqnatib, bir kuldi. O. Yoqubov, «Muqaddas» . ◆ Koʻzlari hamon kulgidan chaqnab turardi. "Saodat" . ◆ Choʻqqi-larning qil uchi xuddi qilich damidek chaqnab turibdi. S. Ahmad, «Jimjitlik» .

3 Yorishmoq, yop-yorugʻ boʻlmoq. U ◆ [Komil] toʻgʻri uyga kirib.. elektrni yoqib yubordi. Yasogʻliq xona chaqnab ketdi. Oybek, «O» .v. shabadalar. ◆ Tuynukdan nur tushib, xonaning bir burchi chaqnab ketdi. "Yoshlik" .

4 Aks etmoq; namoyon boʻlmoq, ifoda-lanmoq, bilinmoq (nigoh, koʻz qarashga nisbatan). ◆ Nigohida nafrat chaqnab, beix-tiyor kaftini peshonasiga bosdi. S. Yunusov, «Kutilmagan xazina» . ◆ Olazarak koʻzlarida fa-qat tashvish va hadik chaqnardi. F. Musajonov, «Himmat» .

5 koʻchma Yashnamoq, gul-gul ochilmoq; yosh va chiroyli koʻrinishga eta boʻlmoq. ◆ ..Skameykada oʻtirgan ona hali zamon qizining chaqnab, togʻ kiyigidek oʻynoqlab chiqishini kutardi. Mirmuhsin, «Umid» . ◆ Chaqnab yurgan chogʻi yuzlari naqsh olmaday boʻlib turar, endi.. oʻzini yoshligidagiday koʻrgisi kelar.. edi. "Yoshlik" . ◆ Shu qiyofada [Qobul Komilovich] xushqad yigitlarday chaqnab koʻrinardi koʻzga. J. Abdullaxonov, «Xonadon» .

6 koʻchma Joʻsh urmoq, tugʻyonga kelmoq. ◆ Yuragingda chaqnasin faqat Yorugʻ xayol, sa-moviy oʻtlar. A. Oripov .

Oyogʻidan oʻt chaqnamoq Shaxdam, epchil, abjir boʻlmoq. ◆ Yigit degan argʻumoqday oʻy-noqlab, oyogʻidan oʻt chaqnatib yurishi kerak. S. Siyoyev, «Otliq ayol» . Tuyogʻidan oʻt chaqnamoq (ot, toyga nisbatan). Tez va yengil chopadi-gan; uchqur. Uch yoshga kirganida, [Qora Jay-ron] bulutga sakraydigan, tuyogʻidan oʻt chaq-naydigan ot boʻldi. S. Ahmad, Jimjitlik.


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЧАҚНАМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Feʼl[tahrirlash]

chaqnamoq chaqnamoq

Tillar[tahrirlash]

Ruscha ru

chaqnamoq
1 сверкать, блестеть, гореть; chaqmoq chaqnadi блеснула (сверкнула) молния; gugurt chaqnadi вспыхнула спичка; [Komil] timirskilab elektrni yoqib yubordi. Yasogʻliq xona chaqnab ketdi (Ойбек, «О. в. шабадалар») [Камиль] наощупь включил свет. Убранная комната засверкала; koʻzlari chaqnadi его глаза загорелись;
2 блистать (молодостью, красотой), расцветать.