chim

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

chim

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

CHIM 'ildizidan tarmoqlanib yer bagʻirlab oʻsa — digan yovvoyi oʻt',    '    shunday    oʻtning yer bilan kesib

olingan parchasi'. Biror yerni suv urib ketsa, ketmon bilan oʻsha yerga ch i m bosadi (Jumaniyoz Sharipov). Eski oʻzbek tilida shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli chïm tarzida talaffuz qilingan (КРС, 886); keyinchalik ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: chïm > chim.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 ayn. ajriq. ◆ Biz uchun koʻkarar doʻngliklarda chim, Biz uchun yashaydi koʻkda yulduzlar. "Yoshlik" .

2 Ajriqning ildizlari, poyalari bilan birga palaxsa-palaxsa kilib koʻchirilgan tuprok qatlami. ◆ Suvni chim toʻxtatar, soʻzni — chin. Maqol . ■■ ◆ Yer ni haydashda va mol boqilganda chim buzilsa, tuproq eroziyasi roʻy beradi. "OʻzME" . ◆ Yana besh chaqirimcha yurilgach, uchtacha oʻtov va chimdan yasalgan qoʻton chiqdi. N. Aminov, «Qahqaha» .

Chim bosmoq 1) suv yoʻlini toʻsish yoki chimzor qilish uchun koʻchirib kelingan chim-ni maʼlum tartibda yerga yotqizmoq. ◆ Egatlar-ga chim bosmoq. Futbol maydoniga chim bos-moq. yash Biror joyni suv urib ketsa, ket-mon bilan oʻsha joyga chim bosadi, bebosh suvni yana yoʻlga solib yuboradi. J. Sharipov, Saodat; 2) koʻchma fob solmok, yoʻlni toʻsib qoʻymoq, bekitmok◆ Poshshaxon tushmagur, sek-retarlikka saylandi-yu, barchasining yoʻliga chimbosdi.A. Muqimov, «Qipchokseniki» . Chim-day chiqmoq Yoppasiga, gilamday boʻlib chiq-moq (oʻsimliklar haqida). ◆ Ukrop chimday chi-qibdi.


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЧИМ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

chim
дёрн; ◆ ~ bosmoq 1) обкладывать дёрном; сооружать запруду из дёрна; 2) перен. ставить препоны, преграды; ◆ ~ bosgan yer дернистая земля; земля, покрытая дёрном; ◆ ~ qirqar с.-х. предплужник, дернорез; ◆ ~day 1) как дёрн; 2) перен. сплошь, дружно; ◆ ukrop ~day chiqibdi укроп дружно взошёл.