darvoza

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

dar-vo-za

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

DARVOZA Bu ot tojik tilida 'katta eshik' maʼnosini anglatadigan dar oti bilan (ПРС,211) 'ochiq' maʼnosini anglatadigan boz sifatidan tuzilgan darboz birligiga -a qoʻshimchasini (ТжРС,543) koʻshib hosil qilingan; tojik tilining oʻzida bu ot tarkibidagi b tovushi v tov>tniga admashgan va shu shaklida oʻzbek tiliga olingan; 'hovliga, qoʻrgonga kiriladigan, ochilib-yopiladigan katta eshik' maʼnosini anglatadi (OʻTIL, I, 209).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

\f. ajljjj ikki tabaqali katta eshik

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Shahar, qoʻrgʻon, qalʼa, hovli va sh.k. ga kiriladigan ikki tabaqali katta eshik, qopqa. ◆ Taxta darvoza. Temir darvoza. a ◆ Darvozaning bir tabaqasi ochiq edi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Tongda, qalʼa darvozalari ochilgan hamon Avaz yoʻlga tushdi. S. Siyoyev, «Yorugʻlik» . ◆ Kun choshgohga yaqin Otabek saroy darvozasidan chiqdi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» .

Shahar darvozasi 1) tar. atrofi mus-tahkam qilib oʻralgan shahar qopqasi. ◆ U Xivaga borib yetguncha, shahar darvozasi ham berkilib qolgan. Oydin, «Gulsanam» . ◆ Qip-choqlar bizning tomondan otilgan miltiq oʻqlariga chidolmay, Samarkand darvozasini tashlab, Kamolon darvozasiga yuzlandilar. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar; 2) shaharning ana shunday qopqasiga yopishgan, yondosh maqalla yoki mahallalar» .

, 2 Kanallarda suvni toʻsish yoki qoʻyib

yuborish uchun ishlangan maxsus qurilma; qopqa. ◆ Qani, kanal darvozasini ochib yubor.

3 sprt. Futbol, xokkey va sh.k. oʻyin-larda maydonning raqib yoʻllagan toʻpni (shaybani) kiritmaslik uchun himoya qi-linadigan chekli qismi. ◆ Paxtakorchilar raqib darvozasiga uchta toʻp kiritdilar. Gazetadan . ◆ “Dinamo” xokkeychilari raqib darvozasiga beshta shayba urib, gʻalabaga erishdilar. Gazetadan .

4 koʻchma Imkoniyat. ◆ Bir darvoza bekilsa, Ming darvoza ochiladi. "Xalq durdonalari" .

5 koʻchma Sezgi, seza olish imkoni. ◆ Hislar uchun yaralmish yetti darvoza. U. Ismoilov, «Saylanma» .

6 koʻchma Boshlanish, erishish, yetishish yoʻli. ◆ Goʻzallik darvozasining yoʻli — lato-fatda. Gazetadan . ◆ Bobomning bu soʻzlari menga ajoyibotlar olamining darvozasini koʻr-satib, kalitini yashirib koʻygandek tuyuldi. S. Karomatov, «Bir tomchi qon» .

Baxt darvozasi Baxt yoʻli, baxtga erishish imkoniyati. ◆ U seni sevmaydi. Baxtine ochilishiga ovora boʻlma, bu uyda senga baxt darvozasi berk. I. Rahim, «Ixlos» . Bilim darvozasi Bilim olish yoʻli, bilim oʻchogʻi. ◆ Maktab — bilim darvozasi, yaʼni faqat bilim olish yoʻlini koʻrsatib beradi, xolos. P. Tursun, Oʻqituvchi. Darvozasi keng {yoki ochiq) odam Mehmondoʻst odam. ◆ Ey Habibiy, yoru doʻstlarga ochik darvozamiz. Xalqpar-var, bagʻri keng, himmatda beandozamiz. Habibiy . Himmatli boʻl, ochik boʻlsin darvo-zang, Ilmingni soch, chiksin baland ovozang. Habibiy.


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ДАРВОЗА. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

darvoza
1 ворота; ◆ koʻcha ~si ворота на улицу; ◆ shahar ~si ист. городские ворота;
2 спорт, ворота; ◆ ~si keng odam (букв. человек, у которого ворота всегда широко распахнуты) гостеприимный человек.