daryo

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

dar-yo

Etimologiyasi

{{OʻTEL|III|DARYO Bu ot ТжРСda daryo tarzida (120), OʻTILda daryo tarzida yozilgan (1,210); 'katga oqar suv' maʼnosini anglatadi. Fors, tojik tillarida bu ot 'dengiz' maʼnosini anglatish uchun ishlatiladi SHRS 216-ТжРС, 120).

Forschadan دریا — katta suv, dengiz.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Manbaidan quyilish joyi tomon tabiiy oʻzandan doimiy ravishda oqib turadigan katta suv. ◆ Zarafshon daryosi. ◆ Azim daryo. ◆ Daryo suvi. ◆ Daryo boʻyi. ◆ Oʻtirgan - boʻyra, yurgan - daryo. Maqol ◆ Tomchi toshib boʻlguncha, daryo oqib boʻlar. Maqol ◆ Pastlikda Chorvoqdan favvora boʻlib otilib chiqayotgan suv daryo hosil etib, olgʻa boryapti. Gazetadan ◆ Kechasi daryo shunaqa chiroyli boʻladiki, Kanizakxon! Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
2. koʻchma Koʻp miqdordagi narsalar haqida. ◆ Xayol daryosi. ◆ Botir yorim, bilaman, siz qaygʻu daryosiga mendan chuqurroq botdingiz. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Odamlar daryosi.. yangi shahar tomonga oqardi. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“ ◆ Quyosh botgan. Lekin uning olov daryosi turli ranglar bilan tovlanib, cheksiz bir parda kabi ufqlarda mavjlanadi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
   Daryo boʻlmoq - 1) oz-ozdan qoʻshilib, koʻpayib, daryoga aylanmoq. ◆ Oz-ozdan oʻrganib, dono boʻlur, qatradan koʻpayib, daryo boʻlur. Maqol ◆ Birlashgan daryo boʻlur, Tarqalgan irmoq boʻlur. Maqol 2) koʻchma joʻshmoq; toʻlib-toshmoq. ◆ Koʻz yoshi daryo boʻlib oqdi. ◆ Yuragim daryo boʻlib Toshdi sevinch qirgʻogʻidan. Yo. Mirzo
   Daryodan bir tomchi - qolgan qismiga nisbatan juda oz. ◆ Daryodan bir tomchi, Toʻngʻizdan bir tuk. Maqol ◆ Bu aytganlarim daryosidan bir tomchigina! Hakim Nazir, „Soʻnmas chaqmoqlar“
   Yuragi daryo - ayn. yuragi keng q. keng. ◆ Hammaning yuragi senikiga oʻxshagan daryomi? Oydin, „Farhodlar“ ◆ Buncha yuragingiz daryo boʻlmasa, javrayverib jagʻim toldi, yo ha, yo yoʻq, demaysiz. "Mushtum"
3. koʻchma Bitmas-tuganmas; boy; keng. ◆ Taqsirimning ilmlari juda daryo, oʻzlari Buxoroda xatmi kitob qilganlar! Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“ ◆ Xudoyimning bir daryosi gʻazab boʻlsa, ming daryosi rahmat. Hamza, „Tanlangan asarlar“
4. esk. ayn. dengiz. Shoʻr daryo yoki Daryoyi shoʻr - Kaspiy dengizi. ◆ Bu argʻumogʻingiz bilan Daryoyi shoʻrgacha yetasiz. Oybek, „Navoiy“
5. koʻchma Boylik, xazina. ◆ Sanʼatkor xalq tshsh daryosidan oʻrinli foydalana olsa, bir qatrasi bilan serzavq, ancha baquvvat gullar koʻkartira oladi. "OʻTA"
6. koʻchma Oʻtib ketuvchi, oʻtkinchi. ◆ Hayhot! Yoshlik, bolalik bir daryo - oqdi-ketdi. Ming afsus. Komil Yashin, „Hamza“
7. koʻchma Oqim, kechmish; tarz. ◆ Oqibatda turmush daryosi istagan tomonga oqizdi. Sharof Rashidov, „Boʻrondan kuchli“ ◆ Hamma narsa oʻz yoʻlidan borar, hayot daryosi uni oʻzining oʻynoqi toʻlqinlariga mindirib, hamon olgʻa surardi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“

Antonimlari

ДАРЁ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Ot

daryo (koʻplik daryolar)

• No‘g‘aycha _nog : йылга
• Pruscha _prg^† : ape
• Tuvacha _tyv : хем
• Xakascha _kjh : суғ, ӱӱс
• Yoqutcha _sah : өрүс

Ruscha _ru

daryo
1 река; // речной; ◆ kema qatnaydigan ~lar судоходные реки; ◆ ~ boʻyi берег реки; ◆ ~ying quyi tomoni, ~ning etagi низовье реки; ◆ ~ yoqalaridagi yerlar пойменные земли; ◆ yurgan - ~ , oʻtirgan - boʻyra посл. кто идёт - тот река, кто сидит - тот циновка (т. е. пока сидящий сидит, идущий далеко уйдет); ◆ xaloyiq ~day oqib borar edi толпа двигалась рекой; ◆ ~ kemalari речные суда;
2 уст. море; Daryoyi shoʻr (букв. солёное море) Каспийское море;
3 перен. огромное, несметное количество, море (чего-л.); ◆ bu odam ilmga ~, bu odamning ilmi ~ u этого человека громадные знания; ◆ ~-~ очень много, море, реки (чего-л.); ◆ ~-~ koʻz yoshi море слёз; ◆ ~-~ qon реки крови; ◆ 

• yuragi ~ odam хладнокровный человек, человек огромной выдержки; ◆ ~ dan bir tomchi капля в море.
  

Qoraqalpoqcha (kar)

Pak qiz

Ot

daryo

Tillar

• Inglizcha: river
• Forscha: دریا (daryâ)
• Nauruancha: ekaw