hushyor

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

hush-yor

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

HUSHYOR Bu sifat tojik tilida 'sezish, idrok kilish, anglash qobiliyati' maʼnosini anglatadigan hush oti bilan (ТжРС, 508) 'yaqini', 'doʻsti' maʼnosini anglatadigan yor otidan (ТжРС, 145) tuzilgan boʻlib, ʼsezish, idrok qilish, anglash qobiliyatiga egaʼ maʼnosini anglatadi (OʻTIL, II, 713). Bu sifatdan oʻzbek tilida hushyorlik oti hosil qilingan.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

\f. jL-i.ja — akdli, idrokli, farosatli, es-hushli; zehni oʻtkir, ziyrak; sergak, sezgir; mayet emas

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Sharoit, ho-latni, narsa-hodisaning moqiyatini tez anglash qobiliyatiga ega; shunday qobili-yat, idrok bilan ish tutadigan; ziyrak. ◆ Hakimboyvachchadek hushyor yigit qayda?.. Boylarimizning bari hushyor. Aqli boʻlgani uchun boy boʻlgan-da. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ U suv toʻldirib qoʻyilgan qumgʻon tagi-ga olov yoqdi. Hushyor shogirdlari hatto tu-tantiriq ham tayyorlab qoʻyishgan ekan. Mirmuhsin, «Meʼmor» .

2 Tevarak-atrofga, yon-veridagi hodi-salarga sezgirlik bilan koʻz-quloq boʻlib turuvchi; sergak. ◆ Chegarada hushyor turadi posbon, Begona biror xas uchib oʻtolmas. R. Bobojon . ◆ Hushyor turib, adashmay, Har shar-pani sezaman. Uygʻun .

3 Es-hushi joyida, hushini yoʻqotmagan (asosan, ichkilik, kayf taʼsirida emas-likni bildiradi). ◆ Alimardon qancha may ichganining.. hisobiga yetmadi.. Hushyor payt-larida u oʻzining ahvolini oʻylab koʻrar, nazarida, dahshatli tush koʻrayotganga oʻx-shab ketar edi. U. Hoshimov, «Qalbingga quloq sol» . ◆ Abdishukurning kayfi baland boʻlsa-da, hushi hali oʻzida, mumkin qadar oʻzini hushyor tutishga tirishadi. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

Hushyor tortmoq Es-hushini yigʻib olmoq, es-hushi joyiga kelmoq; sergaklanmoq (hushyor — har uchala maʼnosida). ◆ Muhamma-diyev hushyor tortdi-da, tavba-tazarruga oʻtdi. I. Rahim, «Qadriabad odamlar» . ◆ Shi-rakayf oʻtirgan yigit militsiya xodimini koʻrib, hushyor tortdi. Gazetadan . ◆ Toʻngʻich bo-tir hushyor tortib, yarogʻlarini tayyor qi-libdi. "Chalpak yoqqan kun" .


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ҲУШЁР. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Sifat[tahrirlash]

hushyor

Ruscha ru

hushyor
1 бдительный, зоркий, чуткий; ◆ ~ boʻl! будь бдителен!; 2) будь осторожен!;
2 трезвый; ◆ u mast emas, ~ edi он был не пьян, а трезв; ◆ ~ tortmoq 1) насторожиться; 2) отрезвиться, трезветь.