nari

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

na-ri

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

NARI ' maʼlum oʻrindan keyin', ' maʼlum paitdan

keyin ’. [Qizlar] endi "n a r i yot, beri yot" bilan .. koʻrpani toʻrt tomonga tortishib janjallasha boshladilar (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkiy tilda bu soʻz naru tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 402; DS, 355). Bu soʻzni beri soʻziga qiyoslash koʻrsatadiki, uning oxiridagi —ru qismi qadimgi joʻnalish kelishigining shakliga, na qismi esa qadimgi turkiy tildagi ne soʻroq olmoshiga teng (Devon, III, 233; DS, 356). Beri soʻzida boʻlganidek, nari soʻzi ham asli ne yer birikmasiga -rü kelishik qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan, soʻngra ye tovushlari talaffuz qilinmay qoʻygan, ular oldidagi ye unlisi choʻziqlik hosil qilgan, keyinchalik bu unlining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan va ä unlisiga almashgan; yonma-yon kelgan rr undoshlarydan biri talaffuz qilin-may qoʻygan; nihoyat, soʻz oxiridagi ochiq boʻgʻinning ü unlisi i unlisiga almashgan: (ne yer) + rü = neyerrü > ne[ye]rrü > negrrü > närrü > närü > näri. Bu soʻz dastlab oʻrin maʼnosini ifodalagan, keyinchalik payt maʼno — sini ham ifodalay boshlagan.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
rvsh. 1 Soʻzlovchidan yoki soʻz bo-rayotgan payt yo oʻrindan uzoq, olis. ◆ Nari tur. Hechqisi yoʻq, bir kun nari, bir kun beri. Vokzaldan nari. Toshkentdan nari. n ◆ Anvar-ni oʻzlari turgan mahalladan bir guzar nari boʻlgan Solih maxdumning maktabiga berdi. A. Qodiriy, «Mehrobdan chayon» . Qizlar

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ Endi “nari yot, beri yot ”bilan bir-birlarini ita-rib, surib, koʻrpani toʻrt tomonga torti-shib, janjallasha boshladilar. A. Qodiriy, «Mehrobdan chayon» .

2 (ch. k. bilan) koʻm. vzf. Keyin; oʻtgach. ◆ Mak-tabdan narimi, berimi?

Koʻzdan nari Odam yoki odamlar nazaridan yiroq; xoli, panada. ◆ Koʻzdan nari — koʻn-gildan nari. Maqol . Nari borsa yoki narisi bilan Ortigʻi bilan, koʻpi bilan, juda boʻlsa. ◆ Narisi bilan, oʻn kunlik ish. sht U [xo-tin] istarasi issiqqina, nari borsa, yigirma besh yoshlarda.. edi. A. Qahhor, «Qoʻsh-chinor chiroqlari» . Nari olib borib, beri olib kelmoq Rosa qiynamoq, qiynab oʻlasi qilmoq. ◆ Ovqat hazm boʻlmay, meni nari olib borib, beri olib keldi. Nari tursin U yoqsa tursin, «tugul» . ◆ Bizda miltiq nari tursin, bir kosoye ham yoʻqligini oʻzingiz yaxshi bilasiz. S. Ayniy, «Qullar» . Undan nari(ga) Ajab boʻlibdi; hechqisi yoʻq. ◆ Kelsa kelar, kelmasa undan nari(ga). Xayolidan (yoki koʻz oldidan) nari ketmaslik Unuta olmaslik, koʻz oldida doim namoyon boʻlmoq. ◆ Ostonada oʻsha qiz, shuncha kundan buyon uning xayolidan nari ketmay qolganoʻsha qizning oʻzginasi turardi. Oʻ. Hoshimov, «Qalbingga quloq sol» . ◆ Uyda yolgʻiz oʻtirganida ham, ishda ham Gulxayri-ning nazokatli boqishlari, haroratli lab-lari koʻz oldidan nari ketmay, yuragiga oʻt tutashadi. S. Nurov, «Narvoy» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

НАРИ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

nari
нареч.
туда (дальше от говорящего); на той стороне; по ту сторону; дальше; ◆ nari roqda, sal narida чуть дальше (подальше от кого-чего-л.); ◆ nari tur стань дальше; отойди прочь; ◆ u bizdan ancha nari ketib qoldi он намного отошёл (удалился) от нас; ◆ koʻzdan nari - koʻngildan nari погов. с глаз долой - из сердца вон; ◆ nari borsa или ◆  narisi bilan самое большее, максимум; ◆ nari borsa oʻn kunlik ish qoldi работы осталось максимум на десять дней; ◆ narisi bilan bir haftada qaytib kelaman я вернусь самое большее в течение недели;
2 в роли послелога, управляющего исходным п. за, позади; ◆ maktabdan nari за школой, по ту сторону школы; ◆ Toshkentdan narimi, berimi? за Ташкентом или не доезжая до него? ◆ 

  • nari olib borib, beri olib kelmoq мучить, терзать, допекать; создавать невыносимые условия (для кого-чего-л.); ◆ kechagi yegan ovqatim nari olib borib, beri olib keldi от вчерашней еды мне было не по себе (мне было дурно); ◆ oʻlik - nari tort, tirik - beri tort самый разгар (работы, боя и т. п.); ◆ hozir "oʻlik - nari tort, tirik - beri tort" vaqt сейчас работа в самом разгаре; ◆ undan nari(ga) ну и пусть, ну и не надо; ◆ kelmasa undan nari(ga) ну и пусть не придёт, не придёт - и не надо; ◆ sen nari, men beri между нами (между мной и тобой) всё кончено.