qadam

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

qa-dam

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

\a. — oyoq kafti, tovon; oyoq,

odim] 1 Yurish jarayonidagi har bir oyoq tashlash, oyoq bosish; odim. ◆ Ildam qadam. Shaxdam qadam. sht Ochil "bu gaplarning men-ga aloqasi yoʻq", deganday qilib, qadamini tezlashtirdi. P. Qodirov, «Uch ildiz» . ◆ Yonidagi qorabayir buni sezdi shekilli, bir necha odim oʻtib, qadamini sekinlashtirdi. M. Ismoiliy, «Fargʻona t» . o. ◆ Shu vaqt boloxona narvo-nida gurs-gurs qadam tovushi eshitildi. H. Gʻulom, «Mashʼal» . ◆ -Mardonqul aka, — dedi u boshliqning yurishiga qadamini moslab.. A. Muxtor, «Boʻronlarda bordek halovat» . ◆ Sao-datxon bir-ikki qadam bosib, yana orqasiga qaytdi. S. Zunnunova, «Yangi direktor» .

2 Har bir qadam oraligʻiga teng masofa, oraliq masofa. ◆ -Assalomu alaykum, — dedim ostonadan bir qadam narida turib. E. Rai-mov, «Ajab qishloq» . ◆ Sodiq aminning kapasi ungurdan yuz qadamcha gʻarbda, togʻning soyabon boʻlib osiliv tushgan kattakon toshi ostida edi. M. Ismoiliy, «Fargʻonat» . o.

3 koʻchma Ish-faoliyat, rivojlanish va sh.k. da olgʻa siljish, ilgarilash. ◆ OʻrtoqAh-medov, bu tajriba paxta agrotexnikasi-da olgʻa qoʻyilgan katta qadam, deydi. A. Qaxdor, «Qoʻshchinor chiroqlari» .

4 koʻchma Biror joy, tomonga qaratil-gan, yoʻnalgan yurish; tashrif. ◆ Uning bu yer-dan qadami uzildi (kesildi). U biznikiga qadam bosmay qoʻydi. v ◆ Agar qadamimni boy sezib qolsa, Gulnorning ahvoli ogʻirlash-maydimi? Oybek, «Tanlangan asarlar» . Xay-riyat, xayriyat, Abdurasul!.. Sening ham qa-daming biz tomonlarga tushar ekan.. P. Tursun, Uqituvchi. ◆ Sening uchun keldi sovchi qadami.. "Bahrom va Gulandom" .

5 koʻchma Ish-faoliyatdagi har bir xatti-harakat; amal. ◆ Odam bazan bir marta notoʻgʻ-ri bosib qoʻygan qadami uchun umrbod javob beradi. Oʻ. Hoshimov, «Qalbingga quloq sol» . ◆ Axir, kam gapirib, qadamini bilib bossa, ishini bilib qilsa va zimdan qora niyatlar yoʻlidan keta bersa, uni darhol bilish oson-mi, axir? Sh. Rashidov, «Boʻrondan kuchli» .

Bir qadam 1) ayn. qadam 2. ◆ Bir qadam narida turibdi; 2) juda qisqa oraliq, «oraliq masofa haqida» . Oʻzingiz koʻrdingiz, bugun guzardan bir kodam ham jilganim yoʻq, guvoh boʻlarsiz deyman-da. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Qadam bosmoq 1) qadamlab yurmoq. ◆ ..Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam bosardi. A. Qahhor, «Maston; 2) biror joy, makonga bormoq, kelmoq; tashrif bu-yurmoq» . Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr kodam bosmayman. S. Ahmad, Ufq. ◆ Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam bosmaysiz-a? S. Siyoyev, «Yorugʻlik; 3) ish-faoliyatda muayyan tarzda ish tutmoq, xatti-harakat qilmoq» . ◆ ..oʻsha bosgan nojoʻya qadami boshiga balo boʻladigan boʻldi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chiroqlari» . Qadam olish Ish-faoliyatda, hayotda oʻzini tutish, bundagi oʻziga xos xatti-harakat, ho-lat. ◆ Ikkalasining kayflari balandmi yo Opa keltirgan xushxabar esankiratib qoʻyganmi, ishqilib, qadam olishlari boshqacha. O. Yoqu-bov, «Larza» . ◆ ..Abdusamadqorining soʻnggi kun-lardagi qadam olishi Oʻrmonjonning har ik-kala taxmini ham toʻgʻri ekanini aniq koʻr-satib turar edi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chi-roqlari» . Qadam otmoq (yoki tashlamoq) 1) qadam bosib yurmoq, odim otmoq. ◆ Ikkala ot bir qiyosda baravar qadam tashlab borar edi. A. Qaqhor, Asror bobo; 2) koʻchma siljimoq, yurmoq, bormoq. Quyosh taisshr gʻarb sari kodam. Gʻayratiy. Qadam ranjida qilmoq k- ran-jida. ◆ Ustoz yozuvchi xotirasini eʼzozlash uchun qalam sohiblari, olimlar.. muzeyga qadam ranjida kildilar. Gazetadan . Qadam tash-lamoq ayn. qadam bosmoq 1; qadam qoʻymoq.
Maksadsiz taiiangan kodam — oʻksiz mil-tiq bilan ovga chiqishdek gap. Shukrullo, Javohirlar sandigʻi. Oʻtgan yil bilan ham xayrlashdik. Yangi yilning boʻsagʻasiga kodam tashladik. N. Safarov, Olovli izlar. Qa-dam qoʻymoq 1) ayn. qadam bosmoq 1, 2. U uy-ning zinasiga endi kodam qoʻyganda, poxol ostidan chiqkon kampir: -Hoy, bolam, nemis bor! — deb qichqirdi. A. Qahhor, Oltin yulduz. Doʻst bshshn obod uying, Gar boʻlsa u vayrona ham. Doʻst kodam qoʻymas esa, vayronadur koshona ham. E. Vohidov; 2) jurʼat qilmoq; kirishmoq, boshlamoq. Bu ishga kodam qoʻy-masdan ilgari, bir karra sizning oldingiz-dan oʻtish, raʼyingizni bilishga toʻgʻri keldi. Oybek, Tanlangan asarlar; 3) biror yoshga toʻlib, keyingisiga oʻtmoq. Oʻn ikkiga kadam koʻymoq. v O, uchga kodam qoʻyib kol-di-ku. Tili biram shirin boʻlib chikkonki, sira koʻya berasiz. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Qadamini uzmoq Bormaydigan, kelmaydigan boʻlmoq. Nega biznikidan kodam uzib ket-dingiz, yo koʻngil kolarlik ish oʻtdimi bizdan ? K. Yashin, Hamza. Har qadamda 1) har bir qadamga teng masofada. Har kodamda belgi koʻyib borardi; 2) juda koʻp, oralari juda qisqa, tigʻiz joylashgan narsalar haqida. "Masjidi jomiy" boʻylab har kodamda ga-doy, kolandarlar, tilanchi bolalar, kam-pirlar.. Oybek, Tanlangan asarlar.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ҚАДАМ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

qadam
1 шаг; поступь; ◆ bir qadam olgʻa, ikki qadam orqaga шаг вперёд, два шага назад; ◆ shaxdam qadam bilan твёрдым шагом, твёрдой поступью; ◆ unga ikki dunyo bir qadam погов. (букв. два мира ему один шаг) он нынче здесь, завтра там; ◆ qadamini tezlashtirmoq убыстрять шаги; ◆ qadam bosmoq (или qoʻymoq) 1) шагать, ступать; 2) вступать; ◆ yangi davrga qadam qoʻymoq вступить в новую фазу; ◆ SSSR xalq xoʻjaligi olgʻa tomon katta qadam qoʻydi народное хозяйства СССР далеко шагнуло вперёд; 3) посещать; ◆ u biznikiga qadam bosmay qoʻydi он перестал к нам ходить; ◆ qadam tashlamoq шагать, ступать;
2 перен. приход, посещение; ◆ qadamlaringizga hasanot добро пожаловать; ◆ sizning qadamngiz bilan благодаря вашему приходу; ◆ Qiz har kun kampirning qadamiga intizor boʻldi (Ойбек, «Навоий») Девушка каждый день с нетерпением ожидала прихода старухи; ◆ qadam ranjida qilmoq см. ranjida;
3 перен. поведение; поступки; ◆ uning qadami bejo 1) он дурно ведёт себя; 2) его поведение вызывает подозрение, он замыслил что-то недоброе.