qadamoq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

qa-da-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

QADA- 'biriktir-', 'sanch-', 'ek-'. Men biron hogozni oʻhimasdan hoʻl hoʻysam, sen biron koʻylakning yohasini hiyshih h a d a b h oʻ y s a n g, ishga so— vuhhonlik bilan haraganimiz uchun javobgar boʻlamiz (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglattan bu feʼl asli qata— tarzida talaf — fuz qilingan (ДС, 432: qata— 'prisoyedinyat'); keyin — chalik eski oʻzbek tilida ikki unli oraligʻidagi ja — rangsiz t undoshi jarangli d undoshiga almashgan (КРС, 313: kada- III 1. 'vonzit, vtïkat, nasajivat'); ho-zirgi oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan-qata- > qada- > qädä-    '
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
1 Tiramoq, taqamoq. ◆ Taxta-ning bir uchini devorga qadamoq. n ◆ -Bu yashamay oʻlgurning oʻzi yomon, — dedi opa mush-tini yerga qadab. A. Qahhor, «Sarob» . Bek-temir

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

Ikkita tankni koʻrdi, biri qiy-shaygan, ikkinchisi esa tumshugʻini yerga qa-dagan. Oybek, Quyosh qoraymas.

2 Sanchmoq, suqmoq. ◆ Xanjar qadamoq. m Pichoqchaning uchini konserva bankasiga qa-dab, bezakdor sopi ustidan kafti bilan ura boshladi. N. Aminov, Suvarak.

3 Toʻgʻnamoq, taqmoq. ◆ Toʻgʻnogʻich qadamoq. Toʻgʻnogʻich bilan qadab qoʻymoq. n ◆ Men biron qogʻozni oʻqimasdan qoʻl qoʻysam, sen biron koʻylakning yoqasini qiyshiq qadab qoʻysang, ishga sovuqqonlik bilan qaraganimiz uchun javobgar boʻlamiz. A. Qahhor, Ayb kimda? ◆ Dastorpech.. gavharlarni Botirning.. sal-lasiga qadab qoʻydi. P. Qodirov, «Yulduzli tunlar» .

4 Oʻrniga tushirib biriktirmoq; sol-moq, taqmoq (tugma, piston va sh.k. ni). ◆ Gimnastyorkasining yoqasiga qoʻl yubordi-yu, tugmasini qadashga ulgurolmay, yana soʻzida davom qildi. Sh. Rashidov, «Boʻrondan kuchli» .

5 Oʻrnatmoq, tikmoq; bosib, suqib, oʻr-niga joylashtirmoq. ◆ Gluxov pichoq bilan birpasda beoʻxshovgina yulduz yasadi, barmoq-day qizil qalam bilan uni boʻyadi-da, yogʻochga biriktirib, qabrga qadadi. Oybek, «Quyosh qoraymas» .

6 koʻchma Ekmoq, tikmoq. ◆ [Boʻtaboy] Shud-gorni kesib, chigit qadayotganlar oldiga bordi. S. Ahmad, «Hukm» .

Koʻzlarini (yoki kiprigini) qadamoq Tikilib qaramoq, boqmoq, tikilmoq. U [Komiljon] ◆ shofyorga boshqa savol bermay, ikki koʻzini mashina oynasiga qadab bora-di. I. Rahim, «Ixlos» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ҚАДАМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

qadamoq
1 вонзать, втыкать;
2 пришпиливать, прикалывать; пригвождать; ◆ toʻgʻnogʻich qadamoq заколоть (что-л.) булавкой;
3 водружать;
4 упирать; Saidiy tirsagini ustolga qadab ... Soraxonga yaqinlashdi (А. Ќаћћор, «Сароб») Саиди, опёршись локтями о стол, ... пододвинулся к Сарахон;
5 пришивать;
6 застёгивать; пристёгивать; ◆ tugma qadamoq 1) пришивать пуговицу; 2) застёгивать пуговицу; koʻzlarini (или kiprigini) ◆ qadamoq пристально смотреть, уставиться.