qayramoq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

qay-ra-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

QAYRA- ' oʻtkir qilish uchun ishqala-', ' charxla-'. Pichohni h a y r a b b ye r i n g, judo oʻtmas boʻlib holibdi. Bu soʻz asli eski oʻzbek tilida qayïr- feʼ-lining 'oʻtkir qilish uchun ishqa-' maʼnosidan 'tak-ror' maʼnosini ifodalovchi —a qoʻshimchasi bilan hosil qilingan boʻlsa kerak; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan, soʻngra a unlilari ä unlilariga almashgan: qayïr- + a = qayïra- > qayra— > qäyrä-.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Tosh yoki boshqa narsaga ishqab oʻtkirlamoq, charxlab, oʻtkir, keskir qilmoq. ◆ Ustarani qayramoq. Pichoq qayra-moq. shsh Etigining qoʻnjidan pichoq chiqa-rib, piyolaning orqasiga qayray boshladi. T. Alimov, «Odamsiz uylar» .

2 koʻchma Peshlamoq, oʻtkirlashtirmoq. ◆ Irodani qayramoq. Ongni qayramoq. yash Koʻpchilik oʻrtasida gapira olasanmi? Lab-dahanni bir qayrab, ishga solgin boʻlmasa, uka. P. Tursun, «Oʻqituvchi» . ◆ A. Qodiriy yuqori-da nomlari sanalgan gazeta-jurnallarda faol ishtirok etib, qalamini qayraydi. Gazetadan .

3 koʻchma Biror kimsa, tashkilot, mam-lakat va sh.k. ni boshqasiga qarshi gij-gijlamoq, tezlamoq, xezlamoq, oyoqlantir-moq. [ ◆ Suxsurov:] Idoradagi dushmanlarim siz-ni ham qoʻlga olganini, menga qarshi qayrab solganini bilardim. A. Qahhor, «Tobutdan tovush» . ◆ Hammani raisga qarshi qayrab qoʻ-yib, endi yotigʻi bilan gaplashmoqchimisiz?! "Mushtum" .

Tishini qayramoq 1) yeyish-ichishga tay-yorlanmoq, dam saqgtamoq. ◆ Tishingni qayrab tur, uka, sal qoʻl boʻshasin, katta toʻy qilib beraman. Ataylab bitta xumga charosni bosib qoʻydim! Oybek, «O» .v. shabadalar; 2) oʻch olish maqsadida yoki umuman yomonlik qi-lish harakatida boʻlmoq, shuning payida boʻlmoq. ◆ Dushmanlar pisib yurgan boʻlsalar ham, sshm ichida tishlarini qayrab yurib-dilar. P. Tursun, «Oʻqituvchi; 3) umuman, biror narsa xatti-harakatida, ilinjida, is-tagida boʻlmoq» . ◆ Yigitlarning sarasi choʻlga qayragan tishin. R. Bobojon . ◆ Yangi mashina-da muncha paxta teraman deb, pul, orden, muko-fotlarga tishini qayrab yurganlar undan koʻp. S. Nurov, Narvoy; 4) kam qoʻll. gʻazab bilan tishlarini gʻijirlatmoq. ◆ Arslonqul tishini qayrab, Toʻgʻonbekka oʻqraydi-da, tez yurib ketdi. Oybek, «Navoiy» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ҚАЙРАМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

qayramoq
1 точить, оттачивать, натачивать; ◆ pichoq(ni) qayramoq точить нож;
2 перен. натравливать, настраивать (против кого-л.); науськивать; ◆ 

  • tish qayramoq точить зубы (на кого-л.).