qiyiq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

qiyiq I[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

qi-yiq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

QIYIQ I 'yotiq holatda kesilgan'. Deraza oyna— lariga turli shaklda h i y i h hogʻozlar yopishti— rilgan (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat asli 'yotiq holatda kes—' maʼnosini anglatgan qïy- feʼlidan (ДС, 440) -(ï)q qoʻshimchasi bilan yasalgan; keyinchalik oʻzbek tilida ï unlilarining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïy— + ïq = qïyïq > qiyiq.

QIYIQ II 'asli toʻrt burchak boʻlib, uch burchak shaklida buklab belga bogʻlanadigan maxsus tikilgan mato'. Xadicha xola bundan olti oy burun kelganida bir h i y i h behi olib keldi (Abdulla Qahhor). Bu ot eski oʻzbek tilida qadimgi turkiy tilda yasalgan qïyïq sifatidan maʼno taraqqiyoti yoʻli bilan oʻsib chiqqan: 'belgi' -+ 'shunday belgiga ega narsa'. Bu soʻz kichraytirish maʼnosini ifodalovchi -chä qoʻshimchasini qoʻshib, qiyiqchä shaklida ham ishlatiladi.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Mato, qogʻoz va sh.k. dan odatda uchburchak shaklda qiyib olingan parcha yoki ortib qolgan qiyindi, qiyqim. ◆ Qogʻoz qiyiqlari. nsh ◆ Deraza oynalariga tur-li shaklda qiyiq qogʻozlar yopishtirilgan. Oybek, «Quyosh qoraymas» .

2 Bir tomoni baland, bir tomoni past; qiya, qiygʻoch, qiyshiq. ◆ Yigʻilgan pullarni yaktagining qiyiq choʻntagiga solib, xayrlashib joʻnadi. H. Nuʼmon va A . Shorahmedov, Ota. ◆ [Kumush] Ayvon ustuniga suyangach, qora qiyiq qoshlarini chimirib, koʻcha yoʻlak tomonga qaradi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» .

</a>aD 28i

3 Qisiq yoki suzuk; qisilgan yoki su-zilgan, qiygʻoch (koʻz haqida). ◆ Chorbogʻning qoq oʻrtasiga qurilgan baland shiypon zinalari-dan oʻrta yoshli, miqtidan kelgan, qiyiq koʻzli bir kishi tushib kelayotgan edi. M. Osim, «Oʻtror» .

4 koʻchma Gapga koʻnmaydigan, tutgan yerini kesadigan; oʻjar, qaysar. ◆ Qiyiq bola. n ◆ Mulla Ikrom qiyiq odam boʻlganidanmi yoki kasbi shuni lozim koʻrganidanmi, murosaga unamadi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Qiyi-gʻimni bogʻlamadi — qiyiq ekan, Boqsam — koʻzi shoʻxu qoshi quyuq ekan. T. Toʻla .

5 koʻchma Kamchilik, nuqson, xato. ◆ Aga-povning seni mensimay piching qilib, gaping-dan qiyiq topib oʻtirishi bejiz boʻlmasa kerak. I. Rahim, «Ixlos» . ◆ Uning har bir ishi-dan qiyiq topishga urinar edi. R. Azizxoʻja-yev, «Yashil chayla» .

Qiyiqgap Boʻlmagʻur, teskari, qingʻir ran. ◆ Garchi koʻngliga qiyiq gap kelmagan boʻlsa ham-ki, shunday yosh juvonda oʻqish oʻzi uchun gʻay-ritabiiydek koʻrinar edi. M. Ismoiliy, «Far-gʻona t» . o. Qildan qiyiq axtarmoq (yoki top-moq) Toʻgʻri gapdan, ishdan xatolik izlamoq; yoʻq joydan kamchilik topishga harakat qil-moqyoki topmoq. ◆ Har qaysimiz bitta odam-cha oʻlib-tirilayotgan boʻlsag-u, qildan qiyiq axtarib, zvenomizni toshbaqa qilib, gaze-taga chiqarishsa. H. Nuʼmon, «Fasllar» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

qiyiq II[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

qi-yiq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Odatda belga bogʻlash uchun atrofiga gul tikilgan toʻrtburchak mato; belbogʻ, qiyiqcha. Las qiyiq. Shohi qiyiq. yat [Gʻozi

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ Qishda beqasam toʻn ustidan shohi qiyiq bogʻlar, yozda esa pilta yoqali oq yaktakni belbogʻsiz kiyardi. I. Rahim, «Ixlos» . ◆ Xadicha xola, bundan yaqin olti oy burun kelganida, bir qiyiq behi olib keldi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chiroqlari» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ҚИЙИҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

qiyiq
1 срезанный; разрезанный;
2 кривой, искривленный; qingʻir ishning qirq yildan keyin ham qiyigʻi chiqar погов. (букв. кривда раскроется и через сорох лет) как верёвочке не виться, а кончику быть;
3 упрямый; капризный; ◆ qiyiq bola упрямый ребёнок; ◆ Siz juda qiyiq yigit ekansiz (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») А вы, оказывается, очень упрямый парень;
◆ 4 = qiyiqcha; qiyiq roʻmol 1) платок, сложенный углом и служащий поясом; 2) косынка; ◆ 

  • qildan qiyiq qidirmoq выискивать недостатки, придираться к мелочам.