sichqon

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

sich-qon

Etimologiyasi

SICHQON 'kalamushdan kichik kemiruvchi sutemizuvchi hayvon'. Sichqon sigʻmas iniga, gʻalvir bogʻlar dumiga (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot sïchgʻan tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 411); keyinroq gʻ undoshi q undoshiga almashgan (ДС, 502); oʻzbek tilida q undoshining taʼsirida uning ketidagi a unlisi â unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sïchgʻan > sïchqan > sichqân.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Yer yuzida keng tarqalgan, xavfli kasalliklar tarqatadigan kichik kemiruvchi sutemizuvchi hayvon. ◆ Shu payt ammamning yaqinda bolalagan targʻil mushugi, ogʻzida sichqon tishlagancha, uyga kirib ketdi. R. Azizxoʻjayev, „Yashil chayla“ ◆ Qayerdadir yulgʻun tagida choʻl sichqonimi, nimadir nogoh shitirladi-yu, Zulxumor choʻchib tushdi. M. Mansurov, „Yombi“
2. Muchal yil hisobida birinchi yil nomi. ◆ Uning yili - sichqon.
   Sichqon yili - muchal yil hisobida birinchi yil (q. muchal).
   Arslonning oʻligi - sichqonning tirigi - katta martabali kishi martabasidan tushganda ham, oddiy kishilardan yuqori turadi, kattaligicha qoladi, degan maʼnodagi ibora.
   Sichqon sigʻmas iniga, gʻalvir bogʻlar dumiga - imkoniyatlarini hisobga olmay daxmaza ortgirgan kishiga nisbatan aytiladigan maqol.
   Sichqon surdi - kasallikdan endigina tuzalgan kishi birinchi bor uyidan chiqib, biror joyga borganda aytiladigan ibora. ◆ -Hamzaxonni bugun-erta sichqon surdi qilib, koʻchaga olib chiqamiz, xolajon, xudo xohlasa, - dedi Umar polvon qoʻlidagi tugunni Jahonbuviga uzatib. Komil Yashin, „Hamza“
   Sichqonning ini ming tanga - qochishga joy topa olmay qolingan paytda aytiladigan ibora. ◆ Madrasalar ham jimjit, falakiyot mudarrislari, handasayu riyoziyot mullolari uchun sichqonning ini ming tanga boʻlib ketgan edi. Mirmuhsin, „Meʼmor“

Antonimlari

СИЧҚОН. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

• Xakascha _kjh : ысханах

Ruscha _ru

sichqon
мышь; ◆ sichqonning ini мышиная норка; ◆ sichqonning oʻlgisi kelsa, mushuk bilan oʻynashadi погов. если мыши придёт время умирать, она заигрывает с кошкой; ◆ arslonning oʻligi - sichqonning tirigi погов. см. ◆ arslon 1; sichqonning ini ming tanga погов. см. in 2; ◆ sichqon sigʻmas iniga, gʻalvir bogʻlar dumiga см. ◆ bogʻlamoq I; sichqon yili год мыши (первый год двенадцатилетнего животного цикла; см. muchal); ◆ 

• koʻr sichqon крот; ◆ oq sichqon горностай; ◆ sichqon surdi первый выход выздоровевшего человека.