taloq

Vikilug‘at dan olingan


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)

taloq I

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

ta-loq

Aytilishi

Etimologiyasi

TALOQ 'organizmda qon zarralarini ishlab be — ruvchi aʼzo', ' qorajigar'. Hasipga t a l o h ham solinadi. Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli talaq tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 390); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi q undoshining taʼsiri bilan â unlisiga almashgan: talaq > tälâq. Asli bu soʻz yasama boʻlib, qadimgi turkiy tilda 'qora-jigar' maʼnosini anglatgan tal otidan (ДС, 528) kich — raytirish maʼnosini ifodalovchi —(a)q qoʻshimchasi bi-lan qosil qilingan: tal + aq > talaq. Bu soʻzning tar — kibini bunday tushuntirish nooʻrin ekani E.V.Sevortyan tomonidan taʼkidlangan, 'qorajigar' maʼnosini ang-latuvchi tal otiga kichraytirish maʼnosini ifodalovchi qoʻshimcha qoʻshishga eqtiyoj yoʻqligi aytilgan (ЭСТЯ, III, 137). Shu taʼkidni qisobga olib, boshqacharoq talqin berishga urindik: -(a)q qoʻshimchasi 'kichik' maʼnosini ifodalashiga shubqa yoʻq, demak, unda tal oti asli 'qorajigar' maʼnosini emas, balki boshqa bir maʼ-noni anglatgan, boshqa bir aʼzoning nomi boʻlgan (balki 'jigar' maʼnosini anglatgandir).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
a. EOʻ-L ajralish, xotin bilan ajralish, qoʻyish

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1 Nikohni buzish, bekor qilish haqidagi er tomonidan ay-tiladigan soʻz; bu soʻzning aytilishi xo-tinni barcha xotinlik majburiyatidan toʻla ozod qiladi. ◆ "Taloq" soʻzini eshitgan Ku-mushning koʻzi yarq etib ochilib, yana yumildi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» .

Taloq qilmoq "Taloq" soʻzini aytib, nikohni buzmoq. ◆ Xotin qilshi qoʻlingizdan kelmasa, taloq qiling! A. Qahhor, «Mayiz yemagan xotin» . Uch taloq Uch marta taloq; uzil-kesil ajralish (bu holda shariat qoidasi-ga koʻra, xotin to boshqa erga nikoxdanib, yana ajralmaguncha, oʻz eri bilan yarashuvi mumkin emas). Usta Abdurahmon qizlarni koʻp uradi. Bir kuni Niso buvi: -Ursangiz, oʻsha doʻkoningizga olib borib uring, — ◆ dega-nida, usta: -Ha, joning achiydimi, bundam keyin men urayotganda, kulib turmasang, uch taloqsan..deb yubordi. A. Qahhor, Boshsiz odam. Taloq xat(i) q. xat 9.

2 Qiz, xotin kabi soʻzlar bilan qoʻlla-nib (odatda qoʻshma soʻz sifatida), shu soʻzga nisbatli soʻkishni, haqoratni bildiradi. ◆ Men axir singli taloqni joʻrttaga qop-tirdimmi? A. Qodiriy, «Obid ketmon» . ◆ Tir-noqcha joyimni sen xotintaloqqa bermaga-nim boʻlsin. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ ..he, gap bilguncha ish bilgin, bachchataloq! A. Qo-diriy, «Meqrobdan chayon» .

Sinonimlari

Antonimlari

taloq II

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

ta-loq

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

ayn. qorajigar 1. Qoʻy soʻyili-shi bilan qorin qismiga yopishib turgan talogʻini asta koʻchirib olamiz. K. Maxmudov, Oʻzbek tansiq taomlari.


Sinonimlari

Antonimlari

ТАЛОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Ruscha ru

taloq I
развод, расторжение брака (со стороны мужа); ◆ ~ xat свидетельство о разводе; ◆ uch ~ уст. рел. троекратный развод (после которого восстановить брачный союз возможно, по шариату, только после того, как разведенная жена выйдет замуж, хотя бы фиктивно, за другого и новый муж даст ей со своей стороны развод); ◆ xotini ~ бран. (букв. разведённый с женой) мерзавец, подлец; ◆ qiz ~ бран. чтоб дочь (твоя, его и т. д.) разошлась; ◆ ~ qilmoq, ~ qoʻymoq, ~ bermoq разводиться, давать жене развод.

taloq II
анат. селезёнка; ◆ 

  • qora ~ka aylanib ketmoq совершенно почернеть, стать совсем чёрным.