taxt

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

taxt

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

I \f. — podshohning marosim-

larda oʻtiradigan maxsus oʻrindigʻi] 1 Ras-miy qabul va boshqa tantanali marosim-larda shoh, xon va amir oʻtirishi uchun saroy toʻriga oʻrnatilgan, maxsus bezatib ish-langan joy, hashamatli oʻrindiq. ◆ Xon taxtda edi. Ung taraf kureyda Abdurahmon oftoba-chi va soʻlda shoir mulla Niyoz domla qoʻl bogʻ-lab oʻtirar edilar. A. Qodiriy, «Mehrobdan chayon» . ◆ Shayboniyxon u bilan taxt ustidan tushmasdan soʻrashdi. P. Qodirov, «Yulduzli tunlar» . ◆ Abusaid toʻppa-toʻgʻri Arkka koʻta-rilib, katta hovlidagi qadimiy taxtga oʻtirdi. Mirmuhsin, «Meʼmor» .

2 Podshoh, xon, amir lavozimi; podshoh-lik, xonlik, amirlik. ◆ Agar kushoyishi korin-gizni berib, taxt Jahongir mirzoga oʻtsa, siz uning eng ishongan rahnamosi boʻlursiz. P. Qodirov, «Yulduzli tunlar» . ◆ Zulm, taxtga

qarshi isyon Sharq koʻksida toʻlib toshdi. Gʻay-ratiy.

3 koʻchma Mansab, lavozim (oʻrni). ◆ Taxtda yolgʻiz boʻlishni, barcha ogʻziga tikilib oʻtiri-shini istardi Qayumxon. F. Musajonov, «Him-mat» .

Taxtga chiqmoq (yoki oʻtirmoq, minmoq) 1)

shoh, xon yoki amir lavozimiga koʻtarilmoq, hokimiyat tepasiga chiqmoq. ◆ Aslida bu otni Ulugʻbek mirzo Samarkand taxtiga chiqqan paytida Buxoro begi tuhfa etgan edi. Mir-muhsin, «Meʼmor» . ◆ ..bir kuni odil bir amirzo-da Xuroson taxtiga oʻtirgach, zolimni ja-zolaydi, deb oʻylardi. Mirmuhsin, Meʼmor;

2) biror vazifaga, lavozimga koʻtarilmoq. ◆ Xalilovning texnikasi, Xalilovning oʻzi ham eskirib qolgan emish. Sen qoch, men chiqaman taxtingga, degani emasmi bu tirmizakning. I. Rahim, «Ixlos» . Taxtdan tushmoq (yoki yi-qilmoq) 1) shohlik, xonlik, amirlik lavo-zimidan ajralmoq, hokimiyat tepasidan tushmoq. ◆ Haydar ota shaharga borgan edi, "oq poshsho taxtdan tushdi" degan gapni eshitib qoldi. A. Qahhor, Asror bobo; 2) koʻchma s. t. vazifasidan, amalidan tushmoq, bekor boʻl-moq. ◆ Yaxshisi, oʻsha kuni, oshpazlik taxtidan tushgan kuning, oʻzingni osib qoʻya qolsang ham boʻladi. Shuxrat, «Shinelli yillar» .

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

taxt

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

11 Foydalanish yoki ishlatish uchun tayyor, shay; muhayyo. ◆ Hamma narsa ishni bosh-lash uchun taxt. S. Karomatov, «Soʻnggi barxan» . ◆ Miltiqlar taxt, otlar tayyor, lekin kimningdir qush olib kelishini kutishar edi. A. Qahhor, «Xotinlar» .

Taxt turmoq Chidab, bardosh berib tur-moq; tek turmoq; sabr qilmoq. [Sharofat] ◆ Gʻazabidan emas, otilayotgan narsalarga chap bermay, taxt turgan Sidiqjonning olov sochayotgan koʻzlarini koʻrib, qoʻrqqanidan otar edi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chiroqlari» . Taxt qilmoq Tayyor, muhayyo holga keltirmoq. ◆ Men Ioʻldoshning maoshini yigʻib, toʻyni taxt qilib qoʻyibman. H. Gʻulom, «Toshkentliklar» . ◆ Butazorda yigitlar qurollarini taxt qi-lib, dushmanni poylab yotishdi. T. Rustamov, «Mangu jasorat» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ТАХТ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

taxt I
1
трон, престол; ◆ taxtga oʻtqizmoq, taxtga chiqarmoq возводить на престол; ◆ taxtdan tushirmoq свергать с престола; низлагать;
2 перен. богатство, сокровища.

taxt II
готовый; подготовленный; // готово; ◆ hamma narsa taxt всё готово; ◆ taxt boʻlmoq быть подготовленным, быть приготовленным; отделанным; готовиться; отделываться; ◆ taxt qilmoq подготовить, приготовить; отделывать; ◆ uning aytganlari taxt qilindi было приготовлено всё, что он сказал; ◆ chizmalar taxt qilindi чертежи отделаны.