tevarak

From Vikilug‘at
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[edit]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[edit]

te-va-rak

Aytilishi[edit]

Etimologiyasi[edit]

TEVARAK ' koʻrinib turgan hamma joy',' atrof'. Tevarakka koʻz yugurtirar ekan, Olimovning ham peshanasi tirishib ketdi (Hakim Nazir). Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'aylan-' maʼnosini anglatgan

tegir- feʼlidan (Devon, I, 452: tegirmä neŋ) eski oʻzbek tilida —(ä)k qoʻshimchasi bilan yasalgan (КРС, 718); ke-yinchalik g undoshi v undoshiga, i unlisi ä unlisiga tegir + äk = tegiräk > teviräk > teväräk.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[edit]

Maʼnosi[edit]

1 Kuzatuvchi, soʻalovchiga yoki boshqa shaxs, narsaga nisbatan hamma yoq, tomon, joy, atrof. ◆ Tevarakka koʻz yugurti-rar ekan, Olimovning ham peshonasi tiri-shib ketdi. H. Nazir, «Soʻnmas chaqmoqlar» . ◆ Yana tevarakdan odamlar toʻxtovsiz ravishda bu yerga kelmoqda edi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Suvonjon tevarakni qoplab olgan qo-rongʻshshkka qoʻrqinch toʻla koʻzlari bilan ti-kilar, butun vujudi bilan oʻz nidosiga biror javob kutardi. S. Anorboyev, «Oqsoy» .

2 Biror narsaning gir atrofi, aylana-si. Hovuzning tevaragida teraklar oʻsgan. n Oʻzining.. tevaragi tekis qilib qirqilgan qora soqol va chiroyli moʻylovi.. bilan za-monasining qorni katta boylariga sira oʻxshamagan Teshaboy ham odamlar nazaridan chetda emas edi. M. Ismoiliy, Fargʻona t.o. Xilma-xsh: yovvoyi gullar tevaragida rang-barang kapa,shklar bazm quradi, asalarilar gʻuvulshydi. J. Abdullaxonov, Oriyat.

3 koʻchma Biror shaxs, turuh, kuch va sh.k. ning birlashtiruvchi doirasi, atrofi. U [ Qudrat \ oʻz tevaragiga Gʻulomjon, Zamon, Barot polvon singari yoru doʻstlarini yigʻib, ularning yordam va madadlari bilan qiisyuq mazlumlarining haq va huquqlarini qoʻlidan kelganicha himoya qilib, ularga balogardon boʻlibkeladi. M. Ismoiliy, Fargʻonat. o.

4 Atrofida boʻlgan, atrofidagi. ◆ Yolgʻiz Tiktepa qishlogʻidagina emas, tevarak qish-loqlarda ham mulla Obidning ertagi ekin-dagi muvaffaqiyati ogʻizdan ogʻizga yurib ketdi. A. Qodiriy, «Obid ketmon» . ◆ Tevarak bogʻ-larda toʻladi yaproq, Mehnatkash daraxtlar tiklaydi qaddin. Shukrullo, «Javohirlar sandi gʻi» .

</a>AD *6

5 kum. vzf. kam qoʻll. Atrofida. ..vahima va ta^shkali holga qirq yosh tevaragida tush-ganidan dalolat beradi. Gazetadan.

Sinonimlari[edit]

Antonimlari[edit]

ТЕВАРАК. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[edit]

Ruscha ru

tevarak
окружность; округа, окрестность; shaharning tevaragi окрестности города; ◆ tevarakda вокруг; в окрестности, в окрестностях; hovuzning tevaragida teraklar oʻsgan вокруг водоёма росли тополя; Oy Yerning tevaragida aylanadi Luna вращается вокруг Земли; ◆ Nasimjon tevarakka gʻilt-gʻilt qaradi (Ойбек, «О. в. шабадалар») Насимджан то и дело поглядывал вокруг; tinchlik va demokratiya lageri Sovet Ittifoqi tevaragiga jipslashdi лагерь мира и демократии сплотился вокруг Советского Союза; ◆ tevarakdan со всех сторон; ◆ Yana tevarakdan odamlar toʻxtovsiz ravishda bu yerga oqmoqda edi (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Люди опять нескончаемым потоком текли сюда со всех сторон; ◆ atrof-tevarak или ◆  tevarak-atrof всё вокруг, всё кругом; окрестности; ◆ tevarak-atrofdan со всех сторон; ◆ u tevarak-atrofni koʻzdan kechirdi он оглядел окрестности; он огляделся.