tinmoq

Vikilug‘atdan olingan
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

tin-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

TIN- 'toʻxta—', 'tinchi-'. Kun boʻyi davom etgan shiddatli jala kechga borib t i n d i (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli tïn— tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436;

Devon, II, 36); oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgasi yoʻqolgan: tïn- > tiN-. Bu feʼl dastlab (nzfasni rostla—' maʼnosini anglattan, ' toʻxta—', tinchi—1 maʼnosi ana shu maʼno asosida yuzaga kelgan (ДС, 567). Buni tïn- feʼlining 'nafas' maʼnosini anglatuvchi tïn ism eshidan bilish mumkin.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Loyqa va sh. k. aralashma-larning choʻkishi natijasida tozalanmoq; tinimoq (suyuqlik haqida). ◆ Loyqa suv bir kechada zoʻrgʻa tindi. m ◆ Kun isib ketdi. Har qadamda xalqob boʻlib yotgan koʻlmaklar yerga singib, ariqlardagi loyqalar tina boshladi. H. Nazir, «Soʻnmas chaqmokdar» .

2 Gard-gʻubor, xira holatdan toza boʻl-moq, tiniqlashmoq, ravshan boʻlmoq. ◆ Yuvosh nurlar oʻynaydi, osmon gulday yashnar tobora tinib. Sh. Rahmon .

3 Ish, harakatini toʻxtatmoq; dam olmoq. ◆ U kun boʻyi tinmadi. Eshak minganning oyogʻi tinmas, Ikki xotinlikning qulogʻi tinmas. Maqol . ■■ ◆ Oʻyinqaroq.. It tinsa tinadi, qush tinsa tinadi, bu tinmaydi. H. Nazir, «Soʻn-mas chaqmoqlar» . ◆ Xotinlar, qaytaga, Onaxon ishdan tingan paytlarda toʻplanadigan boʻ-lishdi. A. Muxtor, «Opa-singillar» .

Ogʻzi (yoki jagʻi, chakagi) tinmoq Gapi-rishdan toʻxtamoq, jim boʻlmoq. [Yormatning] ◆ Qoʻllari etikni ishqalarkan, ogʻzi tinmadi: -Uh, oʻlib boʻldim, qizim! Yolgʻiz qoʻyni haydash — nuqul azob. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Shisha boʻshab, navbat pirojniyga yetgan mahal ham Gʻoyibning jagʻi tinmadi. J. Abdullaxonov, «Oriyat» . ◆ Hamma shirin uyquda. Duranbekning qoʻrgʻonidagi boʻribosarning ham chakagi tingan. A. Muhiddin, «H» . Tojiboyev, Otash qalbli qiz.

4 Harakati va oʻzi toʻxtamoq, bosilmoq. ◆ Ariqda jildirab oqayotgan suv tindi. m ◆ Boʻron tinardi-yu, hamma yoq sokin boʻlardi. "Oʻzbekiston qoʻriqlari" . ◆ Maktabkoridori-da kechgacha gʻala-gʻovur tinmaydi. R. Fayziy, «Sen yetim emassan» . ◆ Ertalab yomgʻir tingan, havo naqadar muloyim va orombaxsh. J. Ab-dullaxonov, «Oriyat» . ◆ Otishmalar sekin-asta tindi. N. Safarov, Olovli izlar

Koʻzi tinmoq Boshi aylanib, koʻzi xira-lashmoq, koʻz oldi qorongʻilashmoq. ◆ Tinkam qurib, koʻzim tinib, zoʻrgʻa shu yerga yetib yiqildim, singlim. N. Safarov, «Hayot mak-tabi» . ◆ Salimxon qarorni oʻqiyotganda, qoʻllari qaltiradi, koʻzi tinib, boshi aylandi. H. Gʻulom, «Mashʼal» . ◆ Uning qoʻl-oyoqlari titrab, oʻtirgan joyida koʻzi tina boshladi. P. Kodirov, «Yulduzli tunlar» . Koʻngli tinmoq Xotirjam boʻlmoq, koʻngli toʻq, boʻlmoq. ◆ Shunday desam, doʻstim koʻngli toʻlar deb, Nima boʻlsa, mendan koʻngli tinar deb, Shul sababdan yoring koʻnglin soʻradim. "Murodxon" . Oʻzidan tinmoq Oʻzini oʻzi eplab, oʻz kunini oʻzi koʻradigan boʻlib olmoq, tinchimoq. ◆ Salomat toʻgʻrisida bir nima demayman. Shukur, u oʻzidan tinib ketdi. H. Nosirova, «Men oʻzbek qiziman» . ◆ Ona, oʻzimdan tinib ketganman, birok Sening darding kalbimni sshadi har choq. Gʻayratiy .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ТИНМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

tinmoq
1 отстаиваться (о жидкости);
2 прекращаться, переставать, стихать; умолкать; yomgʻir tindi дождь прекратился; shamol tindi ветер утих; ovozi tindi его голос умолк; dushman toʻplarining ovozi birdan tindi вражеские орудия внезапно умолкли;
3 отдыхать, быть в покое; El tinar, qush tinar, otang tinim bilmas edi (Ойбек, «О. в. шабадалар») Люди отдыхают, птицы отдыхают, а твой отец не знал отдыха; eshak minganning oyogʻi tinmas, ikki xotinlikning qulogʻi tinmas погов. ист. у едущего на осле, ноги не знают покоя, а у имеющего двух жён уши не знают покоя; tinmagan или tinib-tinchimagan беспокойный, живой, непоседливый;
4 успокаиваться; koʻngli tindi его сердце успокоилось, он успокоился; * koʻzi tindi 1) у него потемнело в глазах (от усталости); 2) перен. он ослеп, лишился здравого рассудка, начал действовать вслепую.