tirnoq

Vikilug‘at dan olingan


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

tir-noq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

TIRNOQ ' barmoqlar uchining ustidagi muguzsi — mon qoplama'. Maxsum oʻsiq tirnoqlarini Boboqulning boʻgiziga botirishga chogʻlab xezlanib kela boshladi (Sunnatilla Anorboyev). Bu ot qadimgi turkiy tilda 'tirnoq bilan yuz terisini til-' maʼno-sini anglatgan tïr— feʼlidan — (ï)ŋ qoʻshimchasi bilan yasalgan sifatga (otga) —a qoʻshimchasini qoʻshib yasalgan feʼldan —q qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 347); keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qi-linmay qoʻygan (Devon, III, 393), ŋ undoshi n undoshiga, q undoshi oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan, ï un — lisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: [(tïr— + ïŋ = tïrïŋ) + a = tïrïŋa] + q = tïrïŋaq > tïrŋaq > tïrnaq > tirnâq.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Barmokdar uchining orqa tomonidagi etga yopishgan, barmoqlarni hi-moya qiluvchi, shoxsimon moddadan iborat tuzilma, qoplama. ◆ Tirnoq oʻstirmoq. Tirnoq-ni qaychi bilan olmoq. yaya Maxsum oʻsiq tir-noqlarini Boboqulning boʻgʻziga botirishga chogʻlab, xezlanib kela boshladi. S. Anorboyev, «Oqsoy» . Botirali tirnogʻi bilan stolni chertib oʻtirar, nima haqdadir oʻy oʻylardi. S. Ahmad, Hukm.

2 Baʼzi hayvon va qushlarning panjasi yoki changalidagi uchi qayrilgan, oʻtkir, shox moddali oʻsimta. ◆ Burgutning tirnogʻi. Mu-shukning tirnoqlari. n Sherni sher qilgan — tishi bilan tirnogʻi. R. Jumaniyozov, Soʻz koʻrki — maqol.

8—Oʻzbek tilining izohli lugʻati

3 shv. Ot tuyogʻi. Ot tirnogʻiga tekkan tosh Yongʻoqday ushalib ketdi. "Nigor va Zamon". Ot tirnogʻidan chiqqan qumlar Qozonday ov-darilibyotdi. "Gulixiromon".

4 koʻchma Farzand, bola. ◆ Tirnoq koʻrmoq. Tirnoqqa zor boʻlmoq. shj Obodon xola Safo ota bilan ellik yil birga turmush kechirdi. Ammo ularga tirnoq nasib etmadi. R. Otayev, Siz nima deysiz? ◆ Gulnor bilan oʻn uch yil birga turib, tirnoq yuzini koʻrmadik. Oydin, «Ikki koʻzi shunda» .

5 koʻchma maxe. Baland simyogʻochlarga, mach-talarga koʻtarilish uchun oyoq qiyimiga mah-kam bogʻlab olinadigan tishli oʻroqsimon temir asbob. ◆ [Akbaralini] Baʼzan kechalari ham chaqirib qolishsa, yoʻq demay, brezent shimini kiyib, shaldir-shuldir zanjirli "temir tirnoq"larini yelkasiga ilib chiqib ketardi. A. Muxtor, «Chinor» .

6 ayn. qoʻshtirnoq. ◆ Oxirgi kolonkada, tirnoq ichida, "Tuzuk odamlarning bolalari" degan maqola boʻlib.. P. Tursun, «Oʻqituvchi» .

Tirnogʻini oʻstirmaslik Birovning biri ikki boʻlishiga, oʻnglanishiga, boyishiga yoʻl qoʻymaslik. - Siz ham xizmatchining tir-nogʻini oʻstirmaydiganlardan ekansiz, — Yoʻl-doshboy shunday dedi-yu, boyning betiga tik qaragancha turaverdi. H. Nuʼmon va A. Sho-rahmedov, Ota. Tirnoqdan (yoki tirnoq orasidan, ostidan, tagidan) kir izlamoq (yoki axtarmoq, qidirmoq) Arzimagan yoki yoʻq narsadan kamchilik topib, birovni nohaq ayblashga, unga tuhmat qilishga urinmoq. ◆ Sen tirnoq orasidan kir qidirmay qoʻya qol. Sh. Rashidov, «Boʻrondan kuchli» . ◆ [Oʻktam:] Gap ta-shuvchi, tirnoqdan kir izlovchilarni, chaqim-chilarni men juda yomon koʻraman. Oybek, «O» . v. shabadalar. ◆ Darrov tirnoq tagidan kir qi-dirasiz-a, Samadov? P. Kodirov, «Uch ildiz» . Tish-tirnogigacha yoki tish-tirnogʻi bilan Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan narsa, hara-kat-holatni kuchaytirish uchun xizmat qila-di. Tish-tirnogʻigacha qurollanmoq. m Man bir parcha boshpanamga tish-tirnogʻim bilan yopishganimdan hafsalasi pir boʻlayozgandi. Oybek, Tanlangan asarlar.


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ТИРНОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

tirnoq

Ruscha ru

tirnoq
1 ноготь; ногти; ◆ ~ olmoq стричь ногти; ◆ Domla... pichoqchasi bilan ~ olar edi (А. Ќаћћор, «Сароб») Домулла... срезал своим ножичком ногти; ◆ ~ urmoq ист. бить по ногтям (один из способов наказания в старой школе, применявшийся по четвергам); ◆ ~ ostidan (orasidan) kir izlamoq см. izlamoq;
2
коготь; когти; burgutning tirnogʻi когти орла; ◆ mushuk ~larini chiqardi кошка выпустила когти;
3 обл. копыто; Ot tirnogʻiga tekkan tosh yongʻoqday ushalib ketdi («Нигор ва Замон») Камни под копытами лошади дробились, как орехи;
4 перен. ребёнок, дитя; ◆ ~ koʻrmoq (букв. увидеть ногти) иметь ребёнка; ◆ ~qa zor boʻlmoq страдать, от того что нет детей;
5 техн. спец. когти, кошки; * tish-tirnogʻi bilan qarshi он противится всеми силами; tish-tirnogʻigacha qurollangan вооружённый до зубов; tirnogʻi oʻsmaydi (букв. у него ногти не растут) он никогда не разбогатеет; boy tirnogʻimni oʻstirmadi бай не дал мне встать на ноги; ◆ qoʻsh ~ грам. кавычки.