uyat

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

u-yat

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

UYAT 'xijolat’, ’uyalish hissi’. U ya t oʻlimdan qattih (Maqol). Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’xijo-lat’, ’nomus’, ’andisha' maʼnosini anglatgan uy otidan (ЭСТЯ, I, 576) -a qoʻshimchasi bilan yasalgan feʼlga (ЭСТЯ, I, 576) -t qoʻshimchasini qoʻshib yasalgan; oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan: (uy + a = uya-) +

t = uyat > uyät.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
1 Oʻz qilmishi, nooʻrin xatti-ha-rakatidan xijolatlik hissi; nomus. ◆ Be-tamizda bet boʻlmas, Bezorida uyat boʻlmas. Maqol . m ◆ Koʻnglida uygʻongan qoʻrquvmi, uyatmi — allaqanday tushunib boʻlmas bir tuygʻudan rangi oʻchib ketganini oʻzi ham se-zib, Anvarga zimdan qarab qoʻydi. Oʻ. Hoshi-mov, «Qalbingga quloq sol» . Yoʻlchi:

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ Andak insof, uyat kerak. Cholning mehnatda chiri-gan koʻksiga bigizni sanchavermang! Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Uyatni yigʻishtirib qoʻ-yib, Zamiralarnikiga telefon qildi. Oʻ. Umarbekov, «Yoz yomgʻiri» .

2 Axloq-odob, taomil talabiga toʻgʻri kelmaydigan, unga zid ish, xatti-harakat va sh.k. ◆ Sanam xola ishq-muhabbatni kat-tik uyat hisoblar edi. P. Qodirov, «Qora koʻzlar» . ◆ Yooʻgʻling sartarosh boʻlsa, uyalasanmi? Dunyoda gʻarlik uyat, oʻgʻirlik uyat! E. Raimov, «Ajab qishloq» .

3 Uyat boʻladigan, uyatli. ◆ Oʻtgan xotinga gap tashlaydi, uyat gaplarni gapiradi. Choʻl-pon, «Kecha va kunduz» . ◆ Hisobchi uyat soʻz ay-tib, oyogʻini koʻtardi-yu, tepmadi. S. Siyoyev, «Yorugʻlik» .

4 Uyatli ish, xatti-harakat, holat kabi-larni alohida taʼkidlash, qayd etish uchun qoʻllanadi. ◆ Duduqlanma, buyruk bajaril-dimi, yoʻkmi?Uyat! I. Rahim, «Chin muhabbat» . Sokolingizda bitta ham qora tuk yoʻq-ku, yolgʻon gapirasiz, uya/i/Oybek, Tanlangan asarlar.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

УЯТ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

uyat
стыд, позор; // позорный; ◆ shunday deyish uyat emasmi?! не стыдно ли так говорить?!; ◆ uyatga qolmoq опозориться, осрамиться; ◆ uyatga qoʻymoq (или qoldirmoq) опозорить, осрамить (кого-л. ); ◆ uyat soʻz неприличные (нецензурные) слова; ◆ uyat oʻlimdan qattiq погов. позор хуже смерти; ◆ yaxshi bilan yursang - yetarsan murodga, yomon bilan yursang - qolarsan uyatga посл. подружишься с хорошим - достигнешь цели, подрядишься с дурным - опозоришься.