uzatmoq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

u-zat-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

UZAT- 'qoʻlni choʻzgan holda ber-’ Kitobni aka— siga u z a t d i. Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi ’choʻz-’ maʼnosini anglatgan uza- feʼlidan (ДС, 620: iga- 1) -t orttirma qoʻshimchzsi bilan hosil qilingan (ДС, 620), oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan: uza— + t —

uzat- > uzät-.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Qoʻlidagi biror narsani boshqa bir shaxsga bermoq, qoʻl choʻzib tut-qizmoq, birovga tutmoq. ◆ Choy uzatmoq. Gul uzatmoq. n ◆ Raʼno kitobni sekingina yopib, Anvargauzatdi. A. Qodiriy, «Mehrobdan chayon» . ◆ Tamila unga soʻrgʻich kiygizilgan sutli shi-shani uzatdi. Oʻ. Hoshimov, «Qalbingga quloq sol» . ◆ Yuzini roʻmol bilan toʻsgan bir ayol de-razadan osh uzatdi. S. Ahmad, «Hukm» .

2 koʻchma s.t. Pora (pora tarzidagi nar-sa) bermoq. ◆ Unga biror narsa uzatmasangiz, ishingiz bitmaydi.

3 Biror tomonga yoʻnaltirmoq, choʻzmoq, yozmoq; rostlamoq (oyoqni, qoʻlni). ◆ Sherali dum-dumaloq qoʻlini Karimga uzatdi. S. Karomatov, «Oltin qum» . U ikkala oyogʻini uza-tib, oʻzini uyqu ixtiyoriga topshirdi. F. Musajonov, Himmat.

4 sprt. Irgʻitib, tepib, ikkinchi oʻyin-chiga oʻtkazmoq, yetkazib bermoq; oshirmoq (toʻp, shayba va sh.k. ni). ◆ ..bir-birlarining qarshi hujumlarini mustahkamlab, toʻpni qisqa va aniq uzatib oʻynar edilar. Gazeta-dan .

5 Maʼlum joygacha birgalashib bormoq, kuzatmoq. ◆ Uni elektr chiroqli stolba tagi-gacha uzatib, soʻng xayrlashdi. P. Tursun, «Oʻqi-tuvchi» . ◆ Usta Olim Otabekni koʻchagacha uzatib chiqdi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» .

6 Biror manzilga yoʻllamoq, joʻnatmoq. ◆ Ona bugun uzatadi oʻz oʻgʻlini frontga. H. Olimjon . ◆ Mengboy tanishlarini uzatdi, yana Gʻaffor bilan bufetga qaytib kirdi. Sh. Xolmirzayev, «Ogʻir tosh koʻchsa» .

7 Yetkazmoq, yetkazib bermoq. ◆ Xabarlarni uzatmoq, Elektr tokini uzatmoq.

8 Turmushga chiqarmoq, erga bermoq. ◆ Qiz bola ota-onaga omonat, uzatib tinchiy! S. Zunnunova, «Yangi direktor» . ◆ Siz uzatishni xohlamasangiz ham, balki u erga tegishni xohlab qolgandir. Oʻ. Hoshimov, «Qalbingga quloq sol» . Kelin qilsang — ◆ yoʻqdan qil, qiz uzatsang borga qil. "Qanotli soʻzlar".

Koʻrpaga qarab oyoq uzatmoq q. koʻrpa. Oyoq uzatib Xotirjam, bemalol. ◆ \Fotima:\ Men ham dunyoga umid bilan kelganman, oyogimni uzatib oʻtirarmikanman, deb oʻgʻil oʻstirgan-man. A. Qahhor, «Ogʻriq tishlar» . ◆ Pensiyaga chiqib ketib, endi oyoqni uzatib yotaman. 3. Egamberdiyev, «K» . Xolmuhamedov, Qari bil-ganni — pari bilmas. Qayoqqa uzatsa, qoʻli yetadi yoki qoʻlini qayoqqa uzatsa, yetadi Nimani istasa, shuni udda qiladi; har qan-day mushkulotni hal qilishga qodir. [Zuxra:] ◆ Kimga gapirsang, gaping oʻtadi; qayoqqa uzatsang, qoʻling yetadi. A. Qahhor, «Ogʻriq tishlar» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

УЗАТМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Feʼl[tahrirlash]

uzatmoq uzatmoq

Ruscha ru

uzatmoq
1 протягивать; подавать, передавать; ◆ qoʻl uzatmoq протягивать руку; kitobni uzatib yuboring передайте книгу; shu xatni majlis prezidiumiga uzatib yuboring передайте эту записку в президиум собрания; koʻrpangga qarab oyoq uzat посл. (букв. протягивай ноги по своему одеялу) по одёжке протягивай ножки;
2 провожать; mehmonlarni vokzalgacha uzatib chiqdik мы проводили гостей до вокзала;
3 выдавать замуж; xolam qizini uzatdi моя тётя выдала замуж свою дочь;
4 спорт. сделать подачу или передачу; подать (мяч, шайбу); * uzatgan oyogʻini yiqqisi kelmaydi (букв. он не хочет согнуть вытянутых ног) он ничего не хочет делать; он палец о палец не хочет ударить; qayoqqa uzatsa, qoʻli yetadi или qoʻlini qayoqqa uzatsa yetadi всё в его силах; он может осуществить всё, что пожелает.