yoʻtal

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

yoʻ-tal

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

YOʻTAL ’nafas olish aʼzolarining kasallangani natijasida havo oqimining kuch bilan boʻlinib-boʻlinib chiqishi’. Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻri— dan qizarib ketdi (Parda Tursun). Bu ot qadimgi turkiy tilda maʼno taraqqiyoti natijasida yötäl- feʼ-lidan oʻsib chiqqan boʻlsa kerak: 'harakat’ -> ’shunday harakat hosilasr’. Bu soʻzni qadimgi turkiy tilda ’yoʻ-tal-’ maʼnosini anglatgan yöt- feʼlidan -(ü)l qoʻshim-chasi bilan yasalgan deb talqin etish ham mavjud (ЭСТЯ, I, 557); keyinchalik oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi ä unlisiga almashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: yöt- + oʻl = yötül > yötäl > yotäl.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Nafas yoʻlining kasallani-shi, qichishi tufayli xirilloq va shovqin aralash oʻqtin-oʻqtin kuchli zarb bilan nafas chiqarish. ◆ Kuzning yoqimsiz shamoli oʻpka-ni qichitib, yoʻtalni qistatar.. edi. A. K, «o-diriy, Oʻtgan kunlar» . ◆ Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻridan qizaribketdi. P. Tursun, «Oʻqituvchi» .

2 Shunday hodisa bilan kechadigan ka-sallik. ◆ Yoʻtalni davolamoq. Yoʻtalga qarshi dori bermoq.

3 Biror narsadan belgi (xabar) berish, unga ishora qilish maqsadida chiqariladi-gan shunday tovush. ◆ Boʻtaboy bu yoʻtalning maʼnosiga darrov tushundi.. derazadan tash-qariga qaradi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chirok-lari» .

4 koʻchma Pora. ◆ Yoʻtalsiz hech yerda ishing bitmasa, Koʻk qogʻoz tutmasang, koʻrolmasang kun.. E. Vohidov .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЙЎТАЛ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

yoʻtal
кашель; ◆ quruq yoʻtal сухой кашель; ◆ yoʻtal (i) tutdi он стал кашлять; ◆ koʻk yoʻtal мед. коклюш.