bormoq

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

bor-moq

Etimologiyasi

BOR- ’biror tomonga harakatlan-’. Kecha ukamnikiga huda chahirihha b o r d i k. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ba:r-tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 64); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 368; Devon, N, 12, DS, 83); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:r- > bar— > bâr—.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Soʻzlovchining turgan joyidan uzoqlashmoq, nari ketmoq; biror joy (manzil)dan ikkinchi joy (manzil) tomon harakat qilmoq, yoʻl olmoq; naridagi biror manzilga yetmoq. ◆ Hozir institutga boraman. ◆ -Nima boʻldi sizga, qayoqqa borasiz? - Margʻilonga.. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Boring, Nasibani maktabdan aytib keling, issigʻida bora qolaylik. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ ◆ Sidiqjonning nazarida, agar [Sharofat] shu kayfiyatida ketsa, shu yerdan boriboq, joʻrttaga bir boʻyni yoʻgʻonga tegadigan. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ ◆ Shu yerdan.. Shayhontovurgacha qanchada borasiz? - Koʻz ochib yumguncha. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Ertasiga u maktabga bormadi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
2. Umuman, biror yoʻnalishda, yoʻlda nari tomon harakat qilmoq, ilgarilamoq, uzoqlashmoq. ◆ Poyezd.. bepoyon sahrodan borar edi, ertasiga ertalab biror soatga yaqin toʻxtab qoldi. Abdulla Qahhor, „Oltin yulduz“ ◆ Qizni izlab, uzoq borgach, uning koʻchasida toʻxtadi. Oybek, „Nur qidirib“ ◆ Biz olgʻa boraveramiz.. Abdulla Qahhor, „Asarlar“
3. Joʻnatilgan, tarqatilgan joyidan, manbaidan naridagi, moʻljaldagi joyga yetmoq (ovoza, gap, xat-xabar haqida). ◆ Sizdan bir marta ham xat bormadi. ◆ Bu gaplar amirzoda qulogʻiga borib yetganiga aslo shubha qilmasa ham boʻladi. Mirmuhsin, „Meʼmor“ ◆ Boʻtaboy oʻylab turib: -Bizning qishloqdan ham maʼlumot borgan ekan-da, a? - dedi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
4. Biror transport vositasi bilan nari tomon yurmoq, siljimoq, uzoqlashmoq. ◆ Avtobusda bormoq. ◆ Samolyotda bormoq. ◆ [Qurbon ota:] -Namangangacha mashinada borsangiz, u yogʻi yaqin, - dedi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
5. Biror joy, obʼyekt yoki shaxs tomon yoʻnalmoq, oʻsha joyda yoki shaxe huzurida boʻlmoq; tashrif buyurmoq. ◆ Toʻyga borsang, toʻyib bor. Maqol ◆ Tagʻin bir marta Talʼatning oldiga borishiga toʻgʻri keladi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ ◆ Yusufjon Gʻiyosov oʻrnidan turib, deraza yoniga bordi. X. Yodgorov, „Hayot toʻlqinlari“ ◆ Amallab yaqin borganida, baxt degan oʻsha nur yana bir olam nariga ketib qoldi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ ◆ Gʻulomjon hokimni kutgani bormadi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Birdan uyiga, bolalarining oldiga borgisi keldi. Said Ahmad, „Ufq“
6. Doimo bir yoʻnalishda yurmoq, qatnamoq. ◆ Ishga bormoq. ◆ Gʻijim roʻmol toʻqiyman, Maktab borib oʻqiyman. "Qoʻshiqlar"
7. Oʻz ishi, faoliyatida yoki taraqqiyot jarayonida biror yoʻldan ketmoq, biror yoʻnalishda harakat qilmoq. ◆ Oʻzbekiston demokratik jamiyat qurish yoʻlidan bormoqda. ◆ Chin inson, yomonlar boʻhton qilganda ham, toʻgʻri yoʻldan adashmay boraveradi. Gazetadan ◆ Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot, suv keltirish uchun.. kurashga boradilar. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“
8. Qoʻyilmoq, koʻrsatilmoq (spektakl, tomosha va shu kabilar haqida). ◆ Kinoteatrda yangi film borayotir.
9. Davom etmoq, boʻlmoq, ketmoq, oʻtmoq, kechmoq (ish, suhbat, vaqt va sh.k. haqida). ◆ Qizgʻin bahs bormoqda. ◆ Gap yosh mutaxassislar haqida bordi. ◆ Kunlar ketidan kunlar borar edi.
10. s. t. Sigʻmoq, bemalol kirmoq. ◆ Taxta qattiq ekan, mix bormayapti. ◆ Etik oyogʻimga bormayapti.
11. Soni, miqdori, kattaligi jihatidan maʼlum yuqori chegaraga, darajaga yetmoq, erishmoq. ◆ Qoʻylar soni besh yuzga bordi. ◆ Xonaning uzunligi toʻrt metrga ham bormaydi. ◆ Odamda miya poʻstlogʻining sathi, oʻrtacha olganda, 1250 kv. sm. boʻlib, otda 350 kv. sm. ga ham bormaydi. "Anatomiya"
12. Davom etib, rivojlanib, biror darajaga yetmoq, biror oqibatga kelmoq. ◆ Ahvol shungacha bordi. ◆ Otabek yorilish darajasiga borib qaytdi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Bir oʻzingiz kuchanganingiz bilan uzoqqa bora olmaysiz. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“
13. Oʻtib, kechib, muayyan pallaga, vaqtga yetmoq (vaqt haqida). ◆ Tong otarga borib, koʻzi yoridi. ◆ Koʻchalarda nayzabozlik jangi boshlanib ketdi.. yarim kechaga borganda, ikki tomon aralashib ketdi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ ◆ Bemor yana koʻzini yumdi, shu yumganicha ochmadi - saharga borib uzildi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“
14. Maʼlum yoshga kirmoq, yetmoq. ◆ Solih Maxdum oʻttizga borganda, maktabdorligi ham yaxshigina shuhrat topadi.. Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“ ◆ Doʻppifurush - ellikka borib qolgan odam. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ ◆ Katta - oʻgay qaynona, yoshi oltmishlarga borgan, semiz, zabardast, dimogʻdor kampir edi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
15. Yetakchi feʼl ifodalagan ish-harakatning: a) darajama-daraja rivojlanishini, kuchayib ortishini bildiradi. ◆ Qor va shamol kuchaya bordi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Hozir kosib bilan dehqonning sabr kosasi toʻlib boryapti. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ Gʻazal intihosiga yetgan sari Avazning chehrasi yorishib borardi. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ Serquyosh oʻlkamiz xalqimizning bunyodkorlik mehnati tufayli tobora goʻzallashib bormoqda. Gazetadan ◆ Dushman tang ahvolda qolgan, qurshov halqasi tobora torayib borardi. Gazetadan b) davomiyligini bildiradi. ◆ Nima boʻlsa ham, tevaragidagi koʻklam bezaklarini koʻzdan kechira boradir. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Maston uni orqasidan suyab bordi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ ◆ Matqovul aka odamlar orasidan asta oʻtib bordi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ v) tugallanganligini bildiradi. ◆ Zaynab juda ishongan holda oʻz uyiga yetib bordi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Yonboshdagi xonani taqillatmasdan kirib bordi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ ◆ Uch kun deganda shaharga kirib bordim. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
16. Joʻnalish kelishigi shaklidagi ayrim mavhum otlar bilan ishlatiladi va maʼnosiga koʻra bosh kelishik shaklidagi ayni shunday otlar bilan kelgan "qilmoq" soʻziga toʻgʻri keladi, mas.: ◆ andishaga bormoq - andisha qilmoq. ◆ Tohirjon bolaligiga borib, tixirligini qoʻymadi. N Maqsudiy, „Umidli bola“ ◆ Juvon bu gapni hazil aralash aytdimi, chin aytdimi - Sidiqjon farqiga borolmadi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Boʻtaboy hovlidagi supada chalqancha yotib, ming xil xayollarga boradi. Said Ahmad, „Hukm“ ◆ Kelganim unga yoqmadi shekilli, degan andishaga ham bordi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
17. Qoʻshma feʼl tarkibiga kiradi, mas.: ◆ borib yetmoq , ◆ bora kelmoq . ◆ O‘zbek oyim oʻrta eshikka borib yetmagan ham edi, narigi yoqdan qoʻshnining bolasi yugurib kirib qoldi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“

Olib bormoq - 1) boshlab, yoʻl koʻrsatib, birga bormoq. ◆ Joʻnar oldida Oʻrmonjon Sidiqjonning qulogʻiga: -Mehmonlarni biznikiga olib bor, men orqalaringdan yetib boraman, - dedi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ 2) eltmoq, eltib bermoq. ◆ Bu narsalarni uyga olib bor. ◆ [Yoʻlchi] Ancha yergacha kuzatib, uni [Yormatni] turmaga olib borishlarini anglagach, noshyuj orqaga qaytdi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ 3) uzatmoq, choʻzmoq. ◆ [Otabek] Eshik zanjiriga qoʻlini olib borgani holda, oʻylanib toʻxtadi va eshikni ochmay, orqasiga qaytdi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ 4) biror darajaga, chegaraga yetkizmoq. ◆ Birinchi kvartal rejasini 150 foizga olib bordik. 5) boshqarmoq. ◆ ..Ergash Hamroqulov raislik qilib, majlisni olib bormoqda. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“ 6) muntazam ravishda amalga oshirmoq, oʻtkazmoq. ◆ Ish olib bormoq. ◆ Tajriba olib bormoq. ◆ Odamlarning oʻt kechib, suv kechib olib borgan kurashlari natijasida turmushlari qanday oʻzgarganligini koʻrsatmoqchi, xolos. Abdulla Qahhor, „Yillar“
Borib turgan - biror belgi-xususiyatning ortiqchaligini ifodalaydigan ibora. ◆ Borib turgan yolgʻonchi. ◆ Men boʻlsam, otam borib turgan kambagʻal boʻlgani uchun, u oʻrtogʻimga uzil-kesil javob qila olmasdim. M. Muhammadjonov, „Turmush urinishlari“
Borsa kelmas - folk. borgan odam qaytib kela olmaydigan, juda xatarli afsonaviy joy. ◆ Endi uning zoʻravonlik qiladigan zamoni borsa kelmasga ketdi. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“ ◆ Uch kun ichida usta Yunusning avzoyi oʻzgarib.. tabibning bergan dorisi ham kor qilmadi shekilli, borsa kelmas safarga otlangani rostga oʻxshab qoldi. S. Abdulla, „Soyalar“ ◆ ..allaqaysi goʻrga, "borsa kelmas"ga uzatilgan ekan. Oybek, „Oltin vodiydan shabadalar“
Nari borsa - q. nari.
Oy borib, omon kel - q. oy.
Pichoq borib suyakka taqaldi - q. suyak.
Til bormaydi - q. til 2.
Ogʻiz bormaydi - ayn. til bormaydi. ◆ Kumushning "yoʻq" deyishga ogʻzi bormay, "maylingiz, og‘ir boʻshasa", deb javob berdi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Gʻozi oʻzi gapirishga ogʻzi bormay, "sen gapir" degandek, Umaraliga qaradi. Ibrohim Rahim, „Ixlos“
Yurak bormaydi - Yurak betlamaydi, Yurak bezillaydi.
Qayga boray? - Nima qilay, qayerdan va nimadan najot topay? ◆ Oʻzimdan chiqqan baloga, qayga boray davoga? Maqol
Qoʻl bormaydi - q. qoʻl.

Sinonimlari

Tashrif buyurmoq, qadam ranjida qilmoq, otlanmoq, ketmoq, kuzamoq.

Antonimlari

kelmoq

БОРМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

OʻTIL

Feʼl

bormoq

Tillarda

bormoq

• Xakascha: парарға
• Yaponcha: 行く

Ruscha _ru

bormoq
1 идти, пойти, ехать (куда-л.); ходить (куда-л.); посещать (кого-что-л.); ◆ piyoda bormoq идти пешком; ◆ otda bormoq ехать верхом на лошади; ◆ poyezdda bormoq ехать поездом; u yerga borgandan bormagan yaxshi лучше туда не идти (не ехать); men Moskvaga besh marta borganman я ездил в Москву пять раз; biz Lenin yoʻlidan boramiz мы идём по ленинскому пути;
2 идти (о каком-л. процессе, о работе. и т. п.); soʻz adabiyot ustida boryapti речь идёт о литературе; ish yaxshi boryapti дело идёт хорошо;
3 достигать (какой-л. величины, возраста, предела, состояния и т. п.); постигать (что-л.); yoshi ellikka bordi ему уже пятьдесят лет; otardagi qoʻylarning soni besh yuzga bordi число овец в отаре достигло пятисот; ahvol shungacha bordi дело дошло до этого; tong otarga borib к рассвету, на рассвете; ◆ farqiga bormoq различать, отличать; тонко разбираться (в чем-л.), понимать, постигать; смыслить (в чем-л.); ◆ fahmiga bormoq соображать;
4 с деепр. на -a/-y другого глагола означает, что действие постепенно развиваетсяи все более и более нарастает; yaqinlasha boradi всё более и более приближается;
5 с деепр. на -/i/b другого глагола означает, что действие продолжается и развивался или, что действие сопровождается поступательным движением вперёд; ◆ ahvol yaxshilanib bormoqda положение всё улучшается; ◆ yugurib bormoq бежать, побежать; ◆ yurib bormoq идти (от кого-чего-л.);
6 входит в состав ряда сложных глаголов; ◆ yozib bormoq записывать;◆ kuzatib bormoq следить; ◆ uxlab bormoq 1) спать всю дорогу; Samarqandgacha uxlab bordim я спал до самого Самарканда; 2) засыпать; bola uxlab boradi ребёнок засыпает; ◆ oʻtib bormoq проходить (проезжать); vaqt oʻtib boradi время проходит; ◆ haydab bormoq 1) вести под конвоем; 2) гнать гоном впереди себя (напр. табун лошадей, стадо баранов и т. д.); * bor(ing) 1) разг. иди(те), отстань(те); 2) разг. ну, ладно; так и быть; borgan sari всё более и более, чем дальше, тем больше; borib turgan первейший, самый что ни на есть...; borib turgan yolgʻonchi первейший врун; borib turgan kostyum самый что ни на есть лучший костюм; nari borsa самое большее, максимум; borsa kelmas фольк. место, откуда нет возврата; bor baraka! ну, по рукам (говорится, когда заключают сделку, торгуются); yuragim bormaydi мне страшновато; у меня не хватает смелости; til bormaydi язык не поворачивается (сказать что-л.).