chilla

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

chil-la

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

CHILLA Bu ot 'qirq' maʼnosini anglatadigan tojikcha chil sanoq soniga (ТжРС, 442) -a qoʻshimchasini (ТжРС, 543) qoʻshib hosil qilingan boʻlib, qoʻshimcha qoʻshilganidan keyin l tovushi qatlangan (ТжРС, 442). Bu ot 'qirq kun' maʼnosini anglatadi: qish chillasi - 'uch oy qishning boshlanishi va oxiridan 25 kun olib tashlanib, orada qolgan 40 kun', yoz chillasi - 'uch oy yozning xuddi shunday ajratiladigan 40 kuni', 'chaqaloq tugʻilganidan boshlanadigan qirq kun' (OʻTIL, II, 368). Bu ot bilan Chilla chiqdi, Chillasi chiqdi kabi iboralar tuzilgan.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

f. ^jjj- qirq kun

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Yilning eng issiq yoki eng sovuq qirq kuni. ◆ Chilla kirdi. Chilla chiqdi. n ◆ Hali barvaqt boʻlishiga qaramay, chilla emasmi, quyoil yonib bosh koʻtarmoqda edi. "Shark yulduzi" .

Yoz chillasi yoki yozgi chilla 25 iyundan 5 avgustgacha boʻlgan eng issiq kirq kun. Avgust — ◆ yoz chillasi. Mening shahrimning oʻtkir quyoshi yalligʻi naq yondiryapti. H. Nazir, «Maftuningman, Ozarbayjon» . Chilla suvi Yoz chillasida ekinlarga beriladigan suv. Qish chillasi yoki qishki chilla 25 de-kabrdan 5 fevralgacha boʻlgan eng sovuk kirk kun. ◆ Qish chillasi ancha ogʻir keldi. S. Ahmad, «Jimjitlik» . [S. Toʻychiboyev] ◆ Qish chillasi.. tong saharda fermaga qarab yoʻl oldi. "Mushtum" .

2 etn. Bola tuqqan yoki tugʻilgandan, qiz turmushga chiqqandan, yigit uylangandan, marhum koʻmilgan kundan keyingi qirq kunlik davr: turmushdagi baʼzi hodisa-holatlarning eng ogʻir, xatarli yoki masʼu-liyatli davri. ◆ Chaqaloqning chillasi chiqqach, yangi uyga koʻchib bordilar "Yoshlik" . ◆ Xalq tabobatida chilla davri qirq kun hisobla-nib, shundan yigirma kuni kichik chilla, yi-girma kuni katta chilla deyiladi "UzME" .

Chilla yara Bolaga chilla davrida chiqadigan yara, toshma. ◆ Shuhratning boshiga, boʻy-niga chilla yara chiqib, olti oyga choʻzildi. Q. Kenja, «Togʻ yoʻlida bir oqshom» . Chillasi chiqmagan 1) chilla davri tamom boʻlmagan. ◆ Kelar hafta tugʻuruqxonadan chiqadi yangan-giz. Shunga, chillasi chiqmasayam mayli, bir ziyofat qigmoqchi edik. Sh. Xolmirzayev, «Ogʻir tosh koʻchsa» . ◆ Qirq marta aytdim, hov kelin, qishloqning ogʻzi yomonlari bor, kuladi, hech boʻlmasa, chillangiz chiqquncha shu zormanda-ni kiyib, ishga boring, deb. "Yoshlik"; 2) Kuchma tajribasiz; gʻoʻr, xom.

3 din. Sufiy yoki muridning yakka oʻzi alohida xona (hujra)da, odamlardan yashi-rinib, qirq kun davomida toat-ibodat qilishi.

Chilla oʻtirmoq 1) sufiylik tariqati-da: qirq kun davomida uydan chiqmasdan yolgʻizlikda toat-ibodat qilmoq. ◆ Chillaga oʻtirgan shunda qirq kun shayx, Daf qil, deya soʻrab xudodan uni. T. Toʻla . ◆ Chilla oʻtirish vaqti dindor tomonidan oldindan niyat qilingan boʻladi. "OʻzME"; 2) koʻchma uzoq vaqt uydan eshikka chiqmay, qimirlamay oʻtirmoq. Chilla(ga) oʻtqazib ketmoq Aldab, firib berib ketmoq. ◆ Ipak-atlas karvoniga bosh boʻlgan savdogarlar kosiblarni chillaga oʻtqazib ketardilar. N. Yusufiy, «Fargʻona shoʻx kuladi» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЧИЛЛА. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

chilla
1 чилля, сорокадневье; ◆ yoz ~si или ◆  yozgi ~ летнее сорокадневье (период наибольшей жары летом, продолжающийся от 25 июня до 5 августа); ◆ qish ~si или ◆ qishki ~ зимнее сорокадневье (период самых суровых холодов, продолжающийся от 25 декабря до 5 февраля);
2 сорокадневный период (напр., после родов, после рождения); ◆ ~si chiqmagan bola 1) ребёнок, которому не исполнилось ещё и сорока дней 2) перен. неопытный, зелёный юноша;
3 рел. сорокадневное уединение для поста и молитв; ◆ ~ oʻtirmoq 1) находиться в сорокадневном уединении для поста и молитв; 2) перен. сиднем сидеть; ◆ 

  • ~ yara кожное заболевание у новорождённых, диатез.