chilla

Vikilug‘atdan olingan
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

chil-la

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

CHILLA Bu ot 'qirq' maʼnosini anglatadigan tojikcha chil sanoq soniga (ТжРС, 442) -a qoʻshimchasini (ТжРС, 543) qoʻshib hosil qilingan boʻlib, qoʻshimcha qoʻshilganidan keyin l tovushi qatlangan (ТжРС, 442). Bu ot 'qirq kun' maʼnosini anglatadi: qish chillasi - 'uch oy qishning boshlanishi va oxiridan 25 kun olib tashlanib, orada qolgan 40 kun', yoz chillasi - 'uch oy yozning xuddi shunday ajratiladigan 40 kuni', 'chaqaloq tugʻilganidan boshlanadigan qirq kun' (OʻTIL , II, 368). Bu ot bilan Chilla chiqdi, Chillasi chiqdi kabi iboralar tuzilgan.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

f. ^jjj- qirq kun

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Yilning eng issiq yoki eng sovuq qirq kuni. ◆ Chilla kirdi. Chilla chiqdi. n ◆ Hali barvaqt boʻlishiga qaramay, chilla emasmi, quyoil yonib bosh koʻtarmoqda edi. "Shark yulduzi" .

Yoz chillasi yoki yozgi chilla 25 iyundan 5 avgustgacha boʻlgan eng issiq kirq kun. Avgust — ◆ yoz chillasi. Mening shahrimning oʻtkir quyoshi yalligʻi naq yondiryapti. H. Nazir, «Maftuningman, Ozarbayjon» . Chilla suvi Yoz chillasida ekinlarga beriladigan suv. Qish chillasi yoki qishki chilla 25 de-kabrdan 5 fevralgacha boʻlgan eng sovuk kirk kun. ◆ Qish chillasi ancha ogʻir keldi. S. Ahmad, «Jimjitlik» . [S. Toʻychiboyev] ◆ Qish chillasi.. tong saharda fermaga qarab yoʻl oldi. "Mushtum" .

2 etn. Bola tuqqan yoki tugʻilgandan, qiz turmushga chiqqandan, yigit uylangandan, marhum koʻmilgan kundan keyingi qirq kunlik davr: turmushdagi baʼzi hodisa-holatlarning eng ogʻir, xatarli yoki masʼu-liyatli davri. ◆ Chaqaloqning chillasi chiqqach, yangi uyga koʻchib bordilar "Yoshlik" . ◆ Xalq tabobatida chilla davri qirq kun hisobla-nib, shundan yigirma kuni kichik chilla, yi-girma kuni katta chilla deyiladi "UzME" .

Chilla yara Bolaga chilla davrida chiqadigan yara, toshma. ◆ Shuhratning boshiga, boʻy-niga chilla yara chiqib, olti oyga choʻzildi. Q. Kenja, «Togʻ yoʻlida bir oqshom» . Chillasi chiqmagan 1) chilla davri tamom boʻlmagan. ◆ Kelar hafta tugʻuruqxonadan chiqadi yangan-giz. Shunga, chillasi chiqmasayam mayli, bir ziyofat qigmoqchi edik. Sh. Xolmirzayev, «Ogʻir tosh koʻchsa» . ◆ Qirq marta aytdim, hov kelin, qishloqning ogʻzi yomonlari bor, kuladi, hech boʻlmasa, chillangiz chiqquncha shu zormanda-ni kiyib, ishga boring, deb. "Yoshlik"; 2) Kuchma tajribasiz; gʻoʻr, xom.

3 din. Sufiy yoki muridning yakka oʻzi alohida xona (hujra)da, odamlardan yashi-rinib, qirq kun davomida toat-ibodat qilishi.

Chilla oʻtirmoq 1) sufiylik tariqati-da: qirq kun davomida uydan chiqmasdan yolgʻizlikda toat-ibodat qilmoq. ◆ Chillaga oʻtirgan shunda qirq kun shayx, Daf qil, deya soʻrab xudodan uni. T. Toʻla . ◆ Chilla oʻtirish vaqti dindor tomonidan oldindan niyat qilingan boʻladi. "OʻzME"; 2) koʻchma uzoq vaqt uydan eshikka chiqmay, qimirlamay oʻtirmoq. Chilla(ga) oʻtqazib ketmoq Aldab, firib berib ketmoq. ◆ Ipak-atlas karvoniga bosh boʻlgan savdogarlar kosiblarni chillaga oʻtqazib ketardilar. N. Yusufiy, «Fargʻona shoʻx kuladi» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЧИЛЛА. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

chilla
1 чилля, сорокадневье; ◆ yoz ~si или ◆  yozgi ~ летнее сорокадневье (период наибольшей жары летом, продолжающийся от 25 июня до 5 августа); ◆ qish ~si или ◆ qishki ~ зимнее сорокадневье (период самых суровых холодов, продолжающийся от 25 декабря до 5 февраля);
2 сорокадневный период (напр., после родов, после рождения); ◆ ~si chiqmagan bola 1) ребёнок, которому не исполнилось ещё и сорока дней 2) перен. неопытный, зелёный юноша;
3 рел. сорокадневное уединение для поста и молитв; ◆ ~ oʻtirmoq 1) находиться в сорокадневном уединении для поста и молитв; 2) перен. сиднем сидеть; ◆ 

  • ~ yara кожное заболевание у новорождённых, диатез.