et

Et

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

et

Etimologiyasi

ET goʻsht. Et - etga, shoʻrva - betga (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab ät | et tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 366; Devon, I, 70), oʻsha davrlardayoq ä | ä unlisi e unlisiga almashgan (ДС, 186): ät | et > et.

ET- I ’qil-’ (yordamchi soʻz). Suhbatimiz kechgacha davom e t d i. Qadimgi turkiy tilda ham ’qil-’ maʼnosini anglatib, mustaqil feʼl va yordamchi feʼl sifatida ishlatilgan bu soʻz asli ät— | et tarzida ta— laffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 313; ПДП, 366; Devon, II, 33), oʻsha davrlardayoq yo unlisi e unlisiga almashgan (DS 186): yot- | et— > et-.    '

ET- II q. ayt-
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. aynan goʻsht 2, 3. ◆ Mol eti. ◆ Qoʻy eti. ◆ Xom et. ◆ Shaftoli eti. ◆ Eti qizil qovun. ◆ Nasiya yemang etni, qizartiradi betni. Maqol ◆ Siz mana shu pulga guzardan bir chorak et keltirib, shoʻrva qilib bersangiz! Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
2. Odamning badani; odam badanining yumshoqjoyi, mushaklari. ◆ Eti uvishmoq. Soʻz suyakdan, tayok etdan oʻtadi. Maqol . ◆ Qizlardan uch-toʻrttasi Nozikni taʼqib etdi va shart-shurt bir-birining yalangʻoch etiga urishib, shartak olishdilar. Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“
   Bir parcha et - hali hech narsani bilmaydigan, yangi tugʻilgan chaqaloq haqida. ◆ Onajon! Bir parcha et edim, Sen qilding odam. D. Fayziy
   Bir qop et - 1) juda semiz, turgan-bitgani goʻsht; 2) hech narsa qila olmaydigan, harakatsiz odam haqida. ◆ Umidsiz odam - bir qop et. Shukrullo, „Javohirlar sandigʻi“
   Et bilan tirnoq - bir-biridan ajralmaydigan, oʻzaro juda bogʻliq. ◆ Teatr bilan dramaturgii et bilan tirnoqqa qiyos qilish mumkin. Nazir Safarov, „Olovli izlar“
   Et oldirmoq - ozmoq. ◆ Onajonining ancha et oldirib qoʻyganini koʻrgan oʻgʻli Hamidulla ham tunlari navbatchilik qilardi. M. Qoʻshoqov, „Katta xirmon jilgʻasi“
   Et olmoq - (yoki solmoq) - semirmoq. ◆ Jonivorlar men yoʻgʻimda salkam oʻn kilodan et olibdi. S. Anorboyev, „Oqsoy“ ◆ Bular et solib, tanballashib qolishgan, ularni ishlashga majbur qilish kerak. Asqad Muxtor, „Tugʻilish“
   Eti suyagiga (yoki ustuxoniga) yopishmoq - juda ozib ketmoq; suyagi chiqmoq. ◆ Bir necha kun ichida Nodirjonning eti ustuxoniga yopishdi.. peshonasida ajinlar paydo boʻldi. A. Muhiddin, „Chap choʻntak“ ◆ Samovarchi eti suyagiga yopishgan.. gʻirt koʻsa odam edi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
   Eti uzilmoq - qattiq qaltis yeyishdan mushaklari choʻzilib qolmoq. ◆ Kampir choʻnkayib, oʻgʻlining oyogʻini koʻzdan kechirdi, asta ushlab koʻrdi - hartugul chiqmagan ekan, eti uzilgan boʻlsa kerak. Mirkarim Osim, „Tilsiz guvoh“
   Eti oʻlmoq - 1) badani sezmaydigan boʻlib qolmoq; 2) odatlanib, koʻnikib qolmoq. ◆ Otaboy bunaqa poʻpisalarni eshitaverib, eti oʻlib qolganidan, pisand qilmadi. Said Ahmad, „Choʻl shamollari“
   Etiga (yoki badaniga) suv yuqtirmaslik - oʻziga ran tegizmaslikka, oʻz izzat-hurmati, obroʻ-eʼtiborini saqlab qolishga harakat qilmoq. ◆ U etiga suv yuqtirmaslikka urindi. Jonrid Abdullaxonov, „Yoʻl“
   Etidan tushmoq - ozmoq, etini yoʻqotmoq. ◆ Cholning koʻziga rangi oʻchib.. bir qavat etidan tushganday koʻrindi. "Sharq yulduzi"
   Etini tashlamoq - ayn. etidan tushmoq. ◆ Mingboshi keluvchiga olayib qaradi.. Soli sovuq birdan ikki enlik etini tashladi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“

Antonimlari

ЭТ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

• Tuvacha _tyv : эът
• Yoqutcha _sah : эт

Ruscha _ru

et
1 мясо; ◆ qoʻy ~i баранина; ◆ mol ~i говядина; ◆ xom ~ сырое мясо;
2 мякоть (фрукта, плода); ◆ ~i qalin qovun мясистая дыня;
3 тело; мускулы; ◆ ~im jimirlashdi у меня пошла дрожь по телу; у меня по телу мурашки забегали; ◆ ~i qochibdi или ◆  ~dan tushibdi он похудел, он исхудал, он отощал; ◆ ~i suyagiga yopishgan кожа да кости, исхудалый, худой, тощий; ◆ Samovarchi ... ~i suyagiga yopishgan ... gʻirt koʻsa odam edi (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Чайханщик ... был человеком тощим и совершенно безбородым; et uzilishi растяжение мускулов; ◆ ~ olmoq (или solmoq) поправляться; набирать вес; толстеть; жиреть; ◆ ~ tashlamoq худеть; терять вес; ◆ 

• bir kuylak ~ очень толстый; // толстяк; ◆ bir parcha ~ крошка (грудной ребёнок); ◆ ~i sizniki, suyagi bizniki мясо ваше, кости наши (формула, произносившаяся до революции отцом ребёнка, отдаваемого в учение домулле, содержателю школы); ◆ ~i oʻlgan 1) потерявший чувствительность; анестезированный; 2) привычный, свыкшийся; ◆ ~i qotgan = ~i oʻlgan 2; ~ingni bir burdadan qilaman я тебе задам, я тебя проучу; ◆ ~ini (или ◆ ich ~ini ) yemoq сильно беспокоиться, терзаться.
  

Turkcha (tr)

Ot

et

goʻsht

Turkmancha (tk)

Ot

et

goʻsht

Tatarcha (tt)

Ot

et

goʻsht

Fransuzcha (fr)

Hol

et

dan