Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

sol-moq

Aytilishi

Etimologiyasi

SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- > sâl—.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. ◆ Narsalarni chamadonga solmoq. ◆ Dastroʻmolni choʻntakka solmoq. ◆ Pichoqni singa solmoq. ◆ Samovarga olov solmoq. ◆ Miltiqqa oʻq solmoq. ◆ Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga solib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi. "Chalpak yoqqan kun" ◆ Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga solmadim. "Yusuf va Ahmad" ◆ Bir baliqchi daryoga qarmoq solib oʻtirgan ekan. "Ertaklar" ◆ Nasiba bolasini belanchakka solib allalamoqda. Abdulla Qahhor, „Ogʻriq tishlar“ ◆ Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini soldi. Oydin, „Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?“
Yuziga solmoq - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. ◆ Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga soladi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi. Murod Muhammad Doʻst, „Lolazor“
O‘t solmoq - qiynamoq, azob bermoq.
Qoʻyniga qoʻl solmoq - q. qoʻl.
Oʻrnatmoq, qoʻymoq. ◆ Uzukka koʻz solmoq. ◆ Ramalarga oyna solmoq. ◆ Tish solmoq.
Oʻtirgʻizmoq. ◆ [Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga solib, bir aylantirib kelsangiz-chi! Abdulla Qahhor, „Ogʻriqtishlar“
Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. ◆ Ovqatga tuz solmoq. ◆ Yerga oʻgʻit solmoq. ◆ Samovarga suv solmoq. ◆ Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ solinmaydi. Said Ahmad, „Yulduz“
Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). ◆ Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda soldi. Hamid Gʻulom, „Feruza“
Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. ◆ Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula soldi, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi. Murod Muhammad Doʻst, „Lolazor“ ◆ Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha solgan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi. N. Fozilov, „Diydor“ ◆ Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar solgan. "Saodat" ◆ Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga solar edi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. ◆ Ishni izga solmoq. ◆ Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga solib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz. "OʻTA"
Yopishtirib tikmoq, ulamoq. ◆ Uloq solmoq. ◆ Yamoq solmoq.
Toʻshamoq, yozmoq. ◆ Oʻrin solmoq. ◆ Koʻrpacha solmoq. ◆ Dasturxon solmoq. ◆ Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar solishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi. "Gulshanbogʻ" ◆ Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga soldi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Toʻshamoq, yotqizmoq. ◆ Yoʻllarga shagʻal solmoq.
Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. ◆ Xatni chiroqqa solib oʻqimoq. ◆ Qiz oʻzini oynaga soldi. "Sharq yulduzi" ◆ Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga solib oʻtiribdi [dedi Said]. E. Raimov, „Ajab qishloq“ ◆ Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa solib koʻra boshladi. "Yoshlik"
Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. ◆ Mayiz solmoq. ◆ Qoqi solmoq. ◆ Vino solmoq. ◆ Jannat xola shoshib un chalib, quymoq soldi-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi. Said Ahmad, „Ufq“
Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. ◆ Soliq solmoq. ◆ Jarima solmoq. ◆ Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul solish ham ogʻirdir. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. ◆ U kishi majlisga solgan ish boʻlmay qolmaydi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
Bir-biriga solmoq - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.
Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. ◆ Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga solamiz. Abdulla Qahhor, „Bek“ 2) koʻchma roʻkach qilmoq. ◆ Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga soldi. Hamid Gʻulom, „Mashʼal“ 3) koʻchma oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. ◆ Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga solib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. ◆ Ovga qush solmoq. ◆ Dobil chalib, qushlar solib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina. "Gulshanbogʻ" ◆ Navkar, ot solib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ Kecha manavi kartaga Dildor traktor solmagan edi. Said Ahmad, „Ufq“
Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. ◆ Butun kuchlarni jangga solmoq.
Yollab ishga tushirmoq. ◆ [Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam solib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha. Q. Maqsudov, „Saodatli chamanda“ ◆ Menga qarang, uyga hech usta solganmisiz? "Yoshlik"
Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. ◆ Boʻyniga sirtmoq solmoq. ◆ Oyoqlariga kishan solmoq. ◆ Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir solib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman. Oybek, „Tanlangan asarlar“
Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. ◆ Mashinaga ip solmoq. ◆ Koʻylakning tugmasini solib olmoq. ◆ Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni solib qoʻydilar. Oydin, „Hazil emish“
Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. ◆ Uya solmoq. ◆ Uy solmoq. ◆ Hozir birov imoratini oʻxshatib solsa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi. N. Norqobilov, „Toʻqnashuv“ ◆ Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya soladigan joyidir. "Fan va turmush"
Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. ◆ Chilim solmoq. ◆ Argʻimchoq solmoq. ◆ Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan solib, chilim chekib oʻtiradilar. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Zarb bilan urmoq, tushirmoq. ◆ Tarsaki solmoq. ◆ Musht solmoq. ◆ Aylantirib solmoq. ◆ Qilich solmoq. ◆ Quloq-chakkasiga solib qolmoq. ◆ Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga solmaysanmi, betigayam urasanmi, nodon! Yoshlik" ◆ Kuching yetmas ekan, nima qilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga solmaysanmi oʻxshatib. "Yoshlik"
Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). ◆ Rasm solmoq. ◆ Hozirgi oʻsmirlar har xil narsalarning surati solingan kiyimlarni koʻproq yaxshi koʻrishadi. Gazetadan
Osiltirmoq, solintirmoq. ◆ Er yigitning bosh solgani - oʻlgani. Maqol ◆ Alimardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini quyi solib oʻtirardi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). ◆ Koʻylak yechar, - dedi Qumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. - Ishton solar. Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“
bot. Tugmoq, guldan meva holiga oʻtmoq. ◆ Qovoq beshta solibdi. ◆ Uch tup tarvuzning har biri oʻntadan solgan ekan. "Chalpak yoqqan kun"
Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, mas., ◆ asos solmoq , ◆ vahima solmoq , ◆ gapga solmoq , ◆ dam solmoq , ◆ dahshat solmoq , ◆ dod solmoq , ◆ esga solmoq , ◆ qorin solmoq , ◆ quloq solmoq . ◆ [Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odamning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos soladi. M. Hazratqulov, „Jurʼat“ ◆ Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga soldi. "Gulnorpari" ◆ Normat qoʻshiqqa quloq solib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi. Said Ahmad, „Ufq“
=a/=y yoki =(i)b affiksli ravishdosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. ◆ Bor gapni aytib solmoq. ◆ Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Qo‘ziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib solmoqchi - tasalli kor qilmaydi. Murod Muhammad Doʻst,, „Lolazor“ ◆ Nizomjon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib solmoqchi boʻlib, qizni izlab, yana dalaga qarab ketdi. Said Ahmad, „Ufq“
=a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning darhol bajarilganligini bildiradi. ◆ Bola tura solib, uyiga qochdi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Zamon kela solib, u odamdan soʻradi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“

Boshiga solmoq - ataylab yomonlik qilmoq. ◆ Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga solarman oxirat zamon. "Malikai ayyor"
=ga solmoq - ..qilib koʻrsatmoq. ◆ Oʻzini uxlaganga solmoq. ◆ [Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka solma. Xudoyberdi Toʻxtaboyev, „Yillar va yoʻllar“ ◆ -Oʻzingizni ovsarlikka solaversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, - dedi nihoyat tergovchi.. "Yoshlik" ◆ Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka solib, uni quvvatlagan boʻldi. Komil Yashin, „Hamza“
=dan olib, =ga solmoq - hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq (koyish, haqorat soʻzlari haqida). ◆ Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga soladi. Asqad Muxtor, „Opa-singillar“ ◆ Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga soldi. Asqad Muxtor, „Opa-singillar“
Yoʻlga solmoq - 1) tartibga chaqirmoq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. ◆ Ahmad mahalladagi bolalarni yoʻlga solib turardi. "Yoshlik" 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq. ◆ Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga solgan, xotining bilan ajrash, degan. 3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq. ◆ Meni aldab sololmaysan yoʻlingga.. "Malikai ayyor"
Nazar (yoki razm) solmoq - qaramoq, boqmoq. ◆ Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar soldi. "Gulshanbogʻ" ◆ Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm soldi. S. Karomatov, „Bir tomchi qon“
Ogʻiz solmoq - kelinlikka yoki xotinlikka soʻramoq. ◆ Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz soldi. "Yoshlik"
Oʻzini u yoq-bu yoqqa solmoq - 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qilmaslik uchun bahona topmoq.

Sinonimlari

Antonimlari

СОЛМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Feʼl

solmoq

Yoqutcha: хаалааһын (xālāhïn)

Ruscha _ru

solmoq
1 класть, положить; вкладывать; помещать; ◆ oshga tuz solmoq солить пищу; ◆ aravaga solmoq грузить на арбу; ◆ yerga oʻgʻit solmoq закладывать удобрение в землю; ◆ kitobni chamadonga solmoq положить книгу в чемодан; ◆ pichoqni qiniga solmoq вкладывать нож в ножны; ◆ qopga bugʻdoy solmoq насыпать пшеницу в мешок; ◆ samovarga suv solmoq наливать воду в самовар; ◆ oʻzini oftobga solmoq расположиться на солнышке; xatni chiroqqa solib oʻqimoq читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);
2 стлать, постилать; расстилать; ◆ oʻrin solmoq стлать постель;
3 выкладывать, раскладывать; ◆ qoqi solmoq выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить (яблоки, груши и т. п.);
4 пускать, напускать; направлять; набрасывать; ◆ burgutni qirgʻovulga solmoq пускать беркута на фазана; ◆ ot solmoq пускать лошадь; направлять лошадь; uni oldingga solib olib kel приведи его, пригони его (пустив его впереди себя);
5 ввергать, повергать; ◆ tashvishga solmoq повергать в тревогу; ◆ ogʻir ahvolga solmoq ввергать в тяжёлое положение;
6 устраивать, поднимать, создавать; вызывать; ◆ arasot solmoq поднимать сумятицу; ◆ shovqin solmoq поднимать шум; ◆ dod-faryod solmoq звать на помощь, кричать караул;
7 вставлять; ◆ tish solmoq вставлять зубы (кому-л.); ◆ oyna solmoq вставлять стекло; uzukka koʻz solganday см. uzuk;
8 строить, ставить, сооружать; основывать, закладывать; ◆ imorat solmoq строить здание; ◆ yoʻl solmoq строить дорогу; ◆ koʻprik solmoq сооружать мост;
9 бить, ударять; хлестать; ◆ qamchi solmoq хлестать плетью; ◆ qilich solmoq рубануть, ударить саблей (мечом); solib qolmoq нанести неожиданный удар; aylantirib soldi он ударил с размаху;
10 надевать, налагать; ◆ oyoqqa zanjir solmoq заковывать ноги в кандалы; Ot boshiga soldi tilla yuganni... («Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;
11 чертить, рисовать; вырезывать, резать; rasm (или surat) ◆ solmoq рисовать, делать иллюстрацию; ◆ toshga gul solmoq заниматься резьбой по камню;
12 заквашивать; ставить на выстойку (напр. вино); ◆ musallas solmoq ставить мусаллас;
13 заставлять платить, выплачивать; накладывать; ◆ soliq solmoq наложить налог;
14 ставить (на рассмотрение), предлагать для обсуждения; ссылаться на кого-что-л.; ◆ bir-biriga solmoq ссылаться друг на друга; затягивать (дело); ◆ oʻrtaga solmoq 1) выдвинуть для обсуждения; 2) перен. выдвигать доводом; поводом; 3) перен. отдавать в общее пользование, обобществлять;
15 раздевать(ся); снимать, сбрасывать (одежду); oq solar этн. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять или одиннадцать месяцев); - Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! (А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;
16 давать завязь (о растениях);
17 в сочетании с именами образуют сложные глаголы; ◆ asos solmoq закладывать основы; основывать; ◆ boshni quyi solmoq 1) понуриться, опустить голову; 2) перен. признавать вину, приходить с повинной; 3) перен. обращаться со смирённой просьбой; ◆ boʻyin solmoq 1) понуриться; 2) перен. соглашаться, уступать; ◆ izga solmoq налаживать; направлять; ◆ ishga solmoq 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; ◆ zavodni ishga solmoq вводить в действие завод; ◆ oxirgi chorani ishga solmoq прибегать к крайним мерам; Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol погов. дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) перен. разг. обработать; настропалить; ◆ musht solmoq ударить кулаком; пустить в ход кулаки; ◆ ogʻiz solmoq 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; ◆ chang solmoq вцепиться, схватить; ◆ chilim solmoq набить и зажечь кальян; ◆ qarmoq solmoq закидывать удочку; ◆ oʻzini ...ga solmoq притворяться, прикидываться; делать вид; ◆ oʻzini goʻllikka solmoq притворяться наивным (глупеньким); ◆ oʻzini kasallikka solmoq притворяться (прикидываться) больным;
18 с деепр. на -a]]/y и на -(i)b другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает: 1) мгновенность действия: tura solib qochdi он сразу (тут же) встал и убежал; u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) законченность действия: ◆ qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq выложить (излить) до конца все свои печали; ◆ ochib solmoq раскрыть до конца; Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) внезапность действия: Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi («Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; ◆

olmoqdan-solmoq см. olmoq.