kunda

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)

kunda I

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

kun-da

Aytilishi

Etimologiyasi

KUNDA Bu ot ПРСda [konde] shaklida (409), ТжРСda kunda shaklida (197) keltirilgan; oʻzbek tiliga tojik tilidagi shakli olingan. Asli 'yuqori qismi kesilgan' maʼnosini anglatadigan kund sifatidan (ТжРС, 196) -a qoʻshimchasi bilan (ТжРС, 543) yasalgan boʻlib, 'daraxtning tanasi qisqagina kesilgan yer usti qismi ildizi bilan birga' maʼnosini anglatadi (OʻTIL, I, 405).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

\f. — daraxtning ost qismi; toʻnka; taxta kishan

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1 Kesilgan yoki singan daraxtning ildiz tomonida qolgan ostki qismi; toʻnka. ◆ Kunda kovlamoq. shsh Ismathoji qora movut chakmonining bir ba-rini qayirib, yaqindagina kesilgan bir te-rak kundasiga kelib oʻtirdi. Oydin, «Yamoq-chi koʻchdi» . ◆ U avval katta kundalarning te-varagini ketmon bilan chopishga boshladi. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

2 Ustida biror narsani chopish, qir-qish va sh. k. uchun qilingan maxsus gʻoʻla. ◆ Ku-dungchining kundasi. Kundaga qoʻyib chopmoq. Bolta tushguncha, kunda dam oladi. Maqol . ■■ ◆ Qassoblik qilmoqchi boʻlgan odam avvalo bir qoʻlini kundaga qoʻyadi-yu, bolta bilan chopadi. Agar chopilmasa, qassoblik qiladi. P. Tursun, «Oʻqituvchi» . ◆ Uning koʻzi ayvon us-tuniga suyab qoʻyilgan kunda va oshpichoqqa tushdi. S. Nurov, «Narvoy» .

3 maxe. Moyjuvozning oʻgʻirsimon tayanch yogʻochi, ichi oʻyilgan yoʻgʻon gʻoʻla. ◆ Tangadek soya tushmaydigan daraxtsiz tashqari hovli.. oʻrtasida juvoz kundaga oʻxshash qoziq. Sh. Rizo, «Qor yogʻdi, izlar bosildi» . ◆ [Zigʻir moyi].. bozorda sariq moydan ikki barobar qimmat-a!.. Kundadan chiqar-chiqmas, toʻylar-ga olib ketisharkan. S. Nurov, «Narvoy» .

4 Tokning tupi, zangi. ◆ Chorvoqcha katta boʻlmasa ham, ikki tup olcha.. ikki kunda uzu mi, bir-ikki tup qizil gul bor ekan. A. Qahhor, «Oʻtmishdan ertaklar» . ◆ Xomtok vaqtida kundadan oʻsib chiqqan novdalardan 2—3 ta eng yaxshisini qoldirib, boshqalari-ni tokqaychi bilan tagidan olib tashlash kerak. Gazetadan .

5 tar. Bandilarning oyogʻiga uriladigan (solinadigan) maxsus yogʻoch asbob, taxta kishan. ◆ Xatirchilik bandining "bizni ozod qiladilar" degan soʻziga haligacha ishonmay turgan bandilar ham, kishan va kundalari-ning ochila boshlaganini koʻrib quvonmoqda edilar. S. Ayniy, «Qullar» . ◆ Borsa, enasi oyogʻida kunda, boʻynida gʻ)>l, oʻlib yotibdi. "Murodxon" .


Sinonimlari

Antonimlari

kunda II

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

kun-da

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

rvsh. Har kuni. Kunda xabar olib turmoq. shsh Boring, Oʻrmonjon akamga rostini ayting.. shunday boʻlgan edi, bilmab-man deng. Kunda-kunda oʻlgandan, bir kunda oʻlgan yaxshiroq. A. Qahxor, Qoʻshchinor chi-roqlari. Kunda tushganini kunda joʻnatib turibman. S. Ahmad, Yulduz.


Sinonimlari

Antonimlari

КУНДА. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

OʻTIL

Ot

kunda (koʻplik kundalar)


Ruscha ru

kunda I
1 пень; ◆ ~ kovlamoq корчевать пни;
2 спец. колода; большая ступа, выдолбленная из пня (основная часть оборудования примитивной маслобойни); ◆ moy juvoz ~si или ◆  juvoz ~ ступа, колода маслобойни;
3 чурбан, плаха, колода; обрубок дерева; ◆ qassob ~si плаха (колода), на которой рубят мясо; ◆ bolta tushguncha ~ dam olar посл. пока топор опустится, чурбан отдыхает (т. е. надо умело использовать каждую свободную минуту между какими-л. действиями, делами и т. д.); ◆ bolta boʻlsang - urasan, ~ boʻlsang - chidaysan посл. если ты топор - руби, еслиты плаха - терпи;
4 ист. колодки, надевавшиеся на ноги арестантам.

kunda II
ежедневно, повседневно, каждодневно; ◆ u ~ kinoga boradi он ежедневно ходит в кино; ◆ ~-~ ежедневно, каждый день; ◆ ~-~ oʻlgandan bir ~ oʻlgan yaxshiroq посл. лучше умереть один раз (букв. в один день), чем умирать каждый день; ◆ koʻza ~-~ sinmaydi, kuni kelganda sinadi посл. кувшин не каждый день ломается, но когда-нибудь разобьется; ◆ oy tunda kerak, aql ~ kerak посл. луна нужна ночью, а ум повседневно (здесь игра слов: kunda может означать «днём»); ◆ 

  • ~ shunda разг. завсегдатай.


Flag of the Philippines.svg Tagalcha (tl)

Ot

kunda