oʻrin

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

oʻ-rin

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

OʻRIN 'ishgʻol qilinadigan joy, sath’. Baʼzilar oʻtirgan oʻ r n i d a n tura olmadi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi 'joyla-’ maʼnosini anglatgan or— feʼlidan -(u)n qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 478; ПДП, 405; DS, 372); oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi u unlisi i unlisiga almashgan: or- + un = orun > orin.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

(3-sh. birl. — urn i) 1 Biror kim-sa yoki narsa ishgʻol qilib turgan yoki ish-gʻol qilishi mumkin boʻlgan yer, sath yoki fazo; joy. ◆ Toshni oʻrnidan qoʻzgʻatibboʻlmadi. Oʻtirgan oʻrin topadi. Maqol . ◆ shsh Baʼzilari oʻtirgan oʻrinlarida mudrab qolishibdi. I. Rahim, «Chin muhabbat» . Maktab qishloqning qoq oʻrtasida boʻladi. Hu, ana u yerga idora, klub tushadi. Mana bu toʻqayning oʻrni bogʻ boʻladi. A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Safar boʻzchi turgan oʻrnidan.ssh'1'jimadi. A. Qodiriy, Mehrobdan chayon. ◆ U oʻtirgan oʻquv zalida hamma oʻrinlar band. P. Qodirov, «Uch ildiz» .

2 Uxlash, yotib dam olish uchun toʻshab qoʻ-yilgan koʻrpa, yostiq va sh. k. majmui; joy. Muhabbat chiroy tanlamas, uyqu — ◆ oʻrin. Maqol . m ◆ Ona-bola bir oʻrin yozib yotdilar. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . ◆ Komil ketgandan keyin Boʻronbdek uyiga kirib, chinni kosada toʻldirib boʻza simirdi-da, oʻrin solib yotdi. H. Gʻulom, «Mashʼal» . ◆ Oʻrin yigʻilmagan, tosh-oyna oldidagi kursida Munisxonning ichki koʻylagi yotardi. Oʻ. Umarbekov, «Yoz yomgʻiri» .

3 Yashash uchun boshpana, turarjoy, mas-kan. ◆ [Qutidor:] Uyatsizga mening uyimda oʻrin yoʻq. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» .

4 Kishining, narsaning hayotda oʻziga xos fazilat, mavqe va sh. k. bilan belgi-lanuvchi holati, mavjudlik maqomi. Kun hisobin oy olar, bedov oʻrnin toy olar. Ma-qol. m -Bu qizdan bir balo chiqadi. Oʻnta oʻgʻilning oʻrnini bosadi,deyishardi. S. Ahmad, Ufq. Tushunib turibman, oʻlganlar-ning oʻrni mana shunaqa ulugʻ ayyomda yoʻq-lanadi. A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.

5 Biror narsaning maʼlum bir joyi, qismi, boʻlagi. ◆ Ertakning baʼzi oʻrinlarini qoldirib ketmoq. Maqolaning ayrim oʻrin-lariga tuzatish kiritildi. n Kumushbibi xatning bu oʻrniga yetganda qizarinib, bir oz oʻqishdan toʻxtab oldi va davom etdi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

6 Ish-harakat, faoliyat va sh.k. ning belgi-darajasi jihatidan koʻrsatkichi, band etgan holati, darajasi. ◆ Bir vaqtlar Tosh-kent shahri dov-daraxtlar boʻyicha jahon-da ikkinchi oʻrinda turardi. Gazetadan . ◆ Oʻy-laymizki, yigitlar sovrinli oʻrinlardan birini olishga harakat qilishadi. Gazetadan .

7 Vazifa, lavozim. Oʻrnini egallamoq. Oʻrnidan bekor qshshoq. Eski raisning oʻrniga yangisi saylandi. n ◆ Xalq ishi boʻlgandan keyin oʻrinning katta-kichigi boʻlmas ekan, Ergashvoy. A. Muxtor, «Opa-singillar» . ◆ Asqar ota erkaklar qoshida koʻp muhtaram xo-tinlarni koʻrgan, lekin bularning koʻpchiligi rais, mudir, direktor deganday rahbarlik oʻrindagi xotinlar edi. A. Qahhor, «Xotin-lar» .

8 (3-sh. egalik shaklida) Biror ish-ha-rakatni bajarish uchun qulay fursat, payt, mavrid; xonasi. Oʻrni kelsa, otangni ham ayama. Maqol. sh Boʻlak gasharni oʻrni bshan gaplasharmiz. Biz tomonlarga ham boring. P. Tursun, Oʻqituvchi. Oʻrni kelmaganda, menham gapirmas edim. A. Qaxdor, Xotinlar. Hozir inodning oʻrni emasligini harchand uqtir-moqchi boʻldim, koʻnmadi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

9 Biror ish, harakat uchun zarurat, asos; hojat, ehtiyoj. ◆ Mehnatsiz pul monuut yoʻli-ga tushgach, choʻntakni qappaytirib olgandan soʻng, ishni ham, kollektivni ham hurmat qilishga oʻrin qolarmidi? "Mushtum" . Vas-vasalanishning oʻrni yoʻq, mundan soʻng ham sizning xayrixohona kengashlaringizga mush-toqman.. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

10 (bu, shu soʻzi bilan) Muayyan fursat, holat maʼnosini bildiradi. ◆ Shuoʻrinda yana bir narsaga eʼtiborni qaratmoqchiman. tsh Rafiqam Mukambarxonning tadbirkorligi bu oʻrinda ham jonimga ora kirdi. N. Safarov, «Olovli izlar» .

11 Muayyan mavqe, holat. ◆ Shaxsning ha-zil-mutoyiba, yumorga moyilligi ham mu-him oʻrin tutadi. "OʻTA" . ◆ Oʻtmishdagi sanʼ-atkorlar ichida qiziqchilar alohida oʻrin egallab kelganlar. T. Obidov, «Yusufjon qi-ziq» . ◆ Bu oddiy traktorchi juvonga boʻlgan ehtirom uni ayrim oʻringa qoʻyar edi. A. Qah-hor, «Asarlar» .

12 Makon maʼnoli grammatik termin-lar tarkibida qoʻllanadi: ◆ Oʻrin kelishigi. Oʻrin holi. Oʻrin ergash gap.

13 (3-sh. egalik va j. k., oʻ.-p. k. shaklida ' oʻrniga, oʻrnida) koʻm vzf. Zidlik, qiyos kabi munosabatlarni, kabi, evaz, koʻra koʻ-makchilariga xos maʼnoni bildiradi. Lekin yechinish oʻrniga shoshilib portfelini oldi. S. Zunnunova, Yangi direktor. Sening oʻrningga it boqsam boʻlmasmidi! S. Ahmad, Ufq. Bu kunki qorachopon va qipchoq nizolarini sizga bir timsol oʻrnida koʻrsatayin.. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. -Nima qildi? — degan edi, opasi oʻrniga singlisi javob berdi. O. Yoqu-bov, Er boshiga ish tushsa.

14 Oʻrin (erkaklar ismi).

Issiq oʻrnini yeovitmoq (yoki tashlamoq, kechmoq) Mavjud qulay, yaxshi sharoit-im-koniyatidan, joyidan kechmoq, uni tash-lamoq. ..he yoʻq, be yoʻq issiq oʻrnimni sovi-tib, ishimdan olib tashlasang.. Gazetadan. Sababiki boʻlmasa, kim issiq oʻrnini tash-lab, qum tepaliklari orasida sargardan boʻ-lib yuradi?! Mirmuhsin, Meʼmor. Koʻngli oʻrniga (yoki joyiga) tushmoq Koʻngli taskin topmoq, xotirjam boʻlmoq. Xoʻsh, koʻngling joyiga tushdimi? O. Yoqubov, Chin muhabbat. Oʻrin yoʻq Keragi yoʻq, ortiqcha. ◆ Koʻngil yaqin joyda bunday gaplarga oʻrin yoʻq. S. Zunnunova, «Yangi direktor» . Oʻrniga keltirmoq ayn. oʻrniga qoʻymoq. [ Qodirov] Kolxozchilar yoʻl-yoʻlakay qoʻl qovushtirib salom berish-larini, izzat-hurmatini hamisha oʻrniga keltirishlarini istaydi. Sh. Rashidov, Boʻ-rondan kuchli. Oʻrniga oʻtmaydi Oʻrnini bos-maydi, murod hosil boʻlmaydi. Mamajon polvon ishga tushishdan oldin patefonni bir qoʻyib, muzika eshitib olmasa, oʻrniga oʻtmaydi. Gazetadan. Oʻrniga qoʻymoq Koʻngil-dagidek, qoyil qilib, juda yaxshi bajar-moq; oʻrinlatmoq. Toshkent xalqaro anju-manlarni oʻrniga qoʻyib oʻtkazishda boy taj-ribaga ega. Gazetadan. Gʻulom aka unga ish buyurib qolgudek boʻlsa, boshi osmonga yetar, sevinganidan chopqillab borib, dastyorchi-likni oʻrniga qoʻyardi. R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi. Oʻrnida koʻrmoq Qatoriga qoʻshmoq; hisoblamoq. Mardikorni, xizmatkorni, ko-sibni odam oʻrnida koʻrishmaydi bu zamonda. Oybek, Tanlangan asarlar. Shu ikki yildan beri menga boʻlgan aloqangiz bir zarra ham oʻzgargan emas.. meni xotin oʻrnida koʻrmay-siz! A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЎРИН. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

oʻrin
[[[oʻrni]]]
1
место; konduktor oʻrni место кондуктора; ◆ boʻsh oʻrin свободное место; ◆ vagonda yana besh oʻrin bor в вагоне есть ещё пять мест; oʻrni bilan в зависимости от места; местами; "yaxshi" soʻzi oʻrni bilan ot, oʻrni bilan sifat, oʻrni bilan ravish boʻlib keladi слово «яхши» употребляется то как существительное, то как прилагательное, то как наречие; ◆ oʻrin va payt ergash gap грам. придаточное предложение места и времени; ◆ oʻrin-payt kelishigi грам. местный падеж; ◆ oʻrin holi грам. обстоятельство места; ◆ oʻrin olmoq 1) занимать место; 2) занимать положение; ◆ qalbdan oʻrin olmoq (букв. занимать место в сердце) врезаться в сердце; ◆ oʻrin tutmoq = oʻrin olmoq 1; oʻrni kelganda кстати, к месту; oʻrnini bosmoq заменять; замещать; oʻrniga qoʻymoq 1) класть на место; 2) перен. выполнять как следует, со знанием дела; oʻrniga oʻtmoq заменять, восполнять; oʻrnida koʻrmoq считать (кем-чем-л.), принимать (за кого-что-л.); odam oʻrnida koʻrmoq считать человеком; oz boʻlsa ham koʻp oʻrnida koʻrasiz (букв. примите малое за большое) чем богаты, тем и рады; oʻrnidan turmoq вставать (с места);
2 должность, служба; oʻrnidan olmoq увольнять с должности;
3 постель; ◆ oʻrin solmoq стлать постель; ◆ oʻrin(ni) yigʻmoq убирать постель; собрать и сложить постель;
4 в роли служебного имени: oʻrniga вместо, взамен; за; rahmat deyish oʻrniga urishib berdi вместо того, чтобы сказать спасибо, он поругал; uning oʻrniga kim boradi? кто поедет за него (вместо него)?;
5 Урин (имя собств. мужское и женское); ◆ 

  • oʻrniga oʻrin взамен, в возмещение; ◆ oʻrin boʻlmoq понравиться, найти одобрение; ◆ oʻrin qilmoq выполнять (что-л.) как следует.