ortmoq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

ort-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

ORT- I 'transport vositasiga yukla-’. Vagonlarga paxta toylarini o r t d i k. Bu feʼl qadimgi tur — kiy tildagi yolka’ maʼnosini anglatgan ar otidan -(ï)t qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 180); keyinroq ï unlisi talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, I, 234: artïshdï); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ar + ït = arït- > art- > ârt-.

ORT- II ’meʼyordan koʻp boʻl-’. Dehqonchilik mahsu— lotlari yildan yilga o r t i b bormoqd a. Yeu feʼl qadimgi turkiy tildagi 'ortiq boʻl-’ maʼnosini anglatgan ar— feʼlidan -(ï)t orttirma qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 182): keyinroq ï unlisi talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 430; DS, 55); oʻz-bek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ar- + ït = arït- > art- > ârt-.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

I 1 Koʻpaymoq, oshmoq. ◆ Meh-natdan doʻst ortar, gʻiybatdan dushman. Maqol.

2 koʻchma Kuchaymoq, oshmoq, oʻsmoq; mus-tahkamlanmoq. ◆ Insoniyatning energiyaga eh-tiyoji kun sayin ortib bormoqda. "Fan va turmush" . ◆ Otabek toʻgʻrisidagi tashvish boya-gidan oʻn qayta ortgan edi. A. Qodiriy, «Oʻt-gan kunlar» . ◆ Issiq tobora ortar, "gʻir" etgan shamol yoʻq. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

3 koʻchma Ustiga qoʻshilmoq, yuklanmoq. ◆ Sarimsoqqa yana bir yangi vazifa ortdi. A. Qahhor, «Sarob» .

4 Ustun kelmoq, oshib tushmoq. ◆ Oʻyin-chining sanʼati dafchinikidan, dafchiniki oʻyinchinikidan ortar edi. M. Ismoiliy, «Fargʻona t» .o.

5 Oshib qolmoq, ortiqcha boʻlib qolmoq. ◆ Bu osh oʻn kishiga yetib ortadi. Xarajat-lardan besh soʻm pul ortdi.

6 Yetib va oshib qolib toʻplanmoq. ◆ Qalay, nonvoylikdan bir nima ortdimi? Oybek, «Tanlangan asarlar» .

7 Maʼlum bir chegara, miqdor yoki meʼyordan oshmoq, oʻtmoq. Usta Bahromning yurakburugʻ boʻlganiga oʻn besh kunchadan or-tibdi. M. Ismoiliy, Fargʻona t.o.

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

ort-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

II 1 Yukni transport vosita-sining ustiga yoki ichiga joylamoq, yukla-moq. ◆ Mashinaga koʻmir ortmoq. tsh Oʻq-dori-larni otlarga ortib, qolganlarini oʻzimiz yelkalaboldik. I. Rahim, «Chin muhabbat» . ◆ Paxta ortgan son-sanoqsiz karvonlar qator. Gʻayratiy . ◆ Faqat oʻz sohasini biluvchi odam xuddi bir tomoniga yuk ortilgan qayiqqa oʻxshaydi. Shukrullo, «Saylanma» .

2 koʻchma Zimmasiga yuklamoq, boʻyniga qoʻymoq, taqmoq. -Bilsang, — dedi hoji, — ◆ mening ustimga mundogʻ tuhmat ortishdan uyal, bola! A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» .

[Birovga] ogʻirligini ortmoq q. ogʻirlik 3.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ОРТМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Feʼl[tahrirlash]

ortmoq ortmoq

Ruscha ru

ortmoq I
1 превышать, быть излишним, быть в излишке; оставаться; ovqat hammaga yetib ortdi обеда всем хватило и ещё осталось; Usta Bahromning yurakburugʻ boʻlganiga oʻn besh kunchadan ortibdi (М. Исмоилий, «Фарѓона т. о.») Прошло уже более пятнадцати дней, как мастер Бахрам заболел дизентерией;
2 увеличиваться, прибавляться, возрастать; ish ortdi работы прибавилось.

ortmoq II
1 грузить, погружать, нагружать; ◆ aravaga yuk ortmoq нагружать телегу;
2 перен. взваливать; Bilsang, - dedi Hoji, - mening ustimga mundogʻ tuhmat ortishdan uyal, bola! (А. Ќодирий, «Ўтган кунлар») Знаешь, - сказал Хаджи, - постеснялся бы ты взваливать на меня такую клевету, парень!