Kontent qismiga oʻtish

pir

Vikilug‘atdan olingan

Oʻzbekcha (uz)

Pir I

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

pir

Aytilishi

Etimologiyasi

PIR Bu birlik asli sifat boʻlib, 'koʻp yashagan kishi' maʼnosini anglatady (ПРС, 99; ТжРС, 307; OʻTIL, 1, 587). Bu ot oʻzbek tilida tojikcha piri badavlat izofa birikmasi tarkibida ishlatiladi. 191
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
keksa, qari; diniy mazhab, tariqat asoschisi; hunarmandlar sarkori;

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Uzoq umr koʻrgan kishi; keksa (qari 2).

2. Diniy mazhab boshligʻi, diniy rahbar. ◆ Xudo xohlab, pirlar madadkoru aziz avliyolar qoʻllab yuborsa, hammasini daf qilamiz. X. Toʻxtaboyev, „Shirin qovunlar mamlakati.“ ◆ "Qoch, yoʻlni boʻshat, pirim kelyaptilar!" deb kimgadir oʻshqirgan.. K. Yashin, „Hamza.“ ◆ Arvohlar yor, pirlar madadkor boʻlib, ovimiz baroridan kelsin. Hamza, „Tanlangan asarlar.“

3. Biror kasbning asoschisi, homiysi deb tushuniladigan, koʻpincha, afsonaviy va afsonalashtirilgan shaxs. ◆ Miskarlar, chegachilar, tunukasozlar koʻp antiqa gaplarni, har qaysilari oʻzlarining pirlarini, risolalarini yaxshi biladilsr. Oybek, „Bolalik.“

4. koʻchma Biror ish, kasb yoki sohani juda yaxshi egallagan, shu sohada oʻta mohir usta kishi, ustoz. ◆ Bunday rahbarlar, goʻyo hamma sohaning piri hisoblanadilar. N. Aminov ◆ Bolang boy boʻlgur Shodi oshpaz bu kasbning zap pirida! — cholning tarifini keltirishadi chinorliklar.. "Yoshlik". ◆ Ular oʻrni kelsa, otasi ekan-u, hatto pirining ham betiga qorakuya chaplab, maqsad sari talpinadi. S. Siyoyev, „Yorugʻlik.“

Piri badavlat Uzoq umr koʻrib, bol-larini uylab-joylab, rohatda-farogʻatda yashayotgan kishi. ◆ Qoʻchqordek oʻgʻillarning soyasida piri badavlat boʻlib yashang, — dedi Ergash Qoratoyga. |B. Rahmonov|Yurak sirlari.}} ◆ Ilohim, piri badavlat boʻlgin, meni izzat qilsang, sani xudo izzat qilsin, — deb duo qildi Boʻrixoʻja Valijonni. Mirmuhsin, „ Chiniqish.“ ◆ Piri badavlat otaxonu onaxonlarimiz juda koʻp. Gazetadan.
Yo pirim q. yo III. ◆ Yo pirim! Sharmanda qilma! (Bitta-bitta ketadilar). Hamza, „Tanlangan asarlar.“
Pir urgan Eng yomon, arvoh urgan, yaramas. ◆ Ziqnaning pir urgani edi. Xasisligini, isqirtligini hamma bildi. Kimsan – terifurush falonchi boy! Oybek, „Tanlangan asarlar.“

Sinonimlari

Antonimlari

Pir II

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

pir

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

hafsalasi pir (boʻlmoq)
1) ishonchi, eʼtiqodi yoʻqolmoq, koʻngli qolmoq. ◆ Eng ishongan kishisidan ham hafsalasi pir boʻlibdi. ◆  U yozibdi: Barakalla, oʻrtoq shoir, Qani doʻstlik, ogʻaynilik, xafsalam pir. Gʻ. Gʻulom, „Tanlangan asarlar.“ ◆ Bolalikdan koʻz ochib koʻrgani tuya oʻrkachiday haybatli tepaliklarni emas, kaftdek tekis dashtni koʻrib, hafsalasi pir boʻldi. "Yoshlik".
2) hafsalasi, intilishi, ishtiyoqi yoʻqolmoq. ◆ Ishdan ham hafsalasi pir boʻlibdi. ◆ Koʻrsa, hafsalasi pir boʻlib, qoʻli ishga bormay qoladi. S. Ahmad, „Ufq.“

Sinonimlari

Antonimlari

Pir III

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

pir

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

taql. s. Mayda qushlarning qanot qoqishidan, parrak kabilarning aylanishidan chiqadigan tovush. ◆ Chumchuq pir etsa, yuragi shir etadi. Maqol. ◆ Qorabayirning tuyoqlari ostidan pir etib bedana uchdi. S. Anorboyev, „Oqsoy.“ ◆ Hamma senga oʻxshaganmi, chumchuq pir etsa, yuragi shir etadigan, – deb kuldi Haydar. A. Koʻchimov, „Halqa“ .

Sinonimlari

Antonimlari

ПИР. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

pir I
1 старец; ◆ piri badavlatlik зажиточная старость, обеспеченная, счастливая старость; ◆ piri badavlat boʻling уст. будьте богатым, зажиточным в старости (пожелание); рел. пир, духовный наставник, глава религиозной общины, глава религиозной секты, патрон (духовный); ◆ yo, pirim! межд. 1) о, пир мой! (выражает удивление, восхищение, возмущение); 2) опля, гопля! (употребляется при метании карт, бросании игральных костей, при начале какого-л. дела и т. п.); ◆ pirimning haqqi! (букв. ради моего духовного наставника!) честное слово!; ◆ pir urgan (букв. проклятый духовным наставником) заядлый, отъявленный; самый худший, самый последний;◆ Ziqnaning pir urgani yedi (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Он был скрягой из скряг; ◆ odamning pir urgani ham bunday qilmaydi даже самый худший человек так не поступит;
3 перен. авторитет (в чем-л.), «король» (в какой-л. области); ◆ u ovchilarning piri он «король» охотников;◆ eng yomon ishlarning piri (букв. «король» самых плохих дел) отъявленный негодяй.

pir II
звукоподражание шуму крыльев мелких птиц при вспархивании; ◆ bedana "pir" etib uchib ketdi перепёлка с шумом вспорхнула; ◆ chumchuq pir atsa, yuragi shir etadi погов. даже если воробей вспорхнёт, у него души в пятки уходит.

pir III:
◆ hafsalasi pir boʻldi у него пропало желание, у него всё настроение пропало; он разочаровался (в ком-чём-л.).

Turkcha (tr)

pir

pir