qancha

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search

Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

qan-cha

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

QANCHA miqdor toʻgʻrisidagi soʻroq olmoshi. Bir pud paxtadan q a n ch a gazlama, q a n ch a yogʻ, qancha kunjara, q a n ch a chigit poʻchoq, linter chiqadi 1 (Abdulla Qahhor). Bu soʻz qadimgi turkiy tilda 'qaysi' maʼnosini bildirgan qayu soʻzining qadimgi turkiy tildagi qan shakliga chama maʼnosini ifodalovchi —cha qoʻshimchasini qoʻshib hosil qilingan (ДС, 418); oʻzbek tilida a unlilari ä unlilariga almashgan: qan + cha = qancha > qänchä.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 soʻr. olm. Miqdor, koʻlam, oʻlcham kabilar haqida soʻroqni bildiradi; qay miqdorda? ◆ Toʻyga qancha odam keldi ? ◆ Bugun qancha paxta terildi? ◆ Oshga qancha guruch soldingiz? ◆ Namakob tayyorlash uchun bir litr suvga qancha tuz solinadi? ◆ Kechgacha qancha yoʻl yurdik? ◆ Qanchadan beri uchrashmadinglar?

2 Ritorik soʻroq gaplarda miqdor, oʻlcham va sh.k. ning ortiq darajasini, koʻpligini qayd etadi. ◆ Oʻylab qara, ertadan kechgacha qancha odam bilan muomala qiladi! Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Mirzajon aka.. qishloq qurilishida loyihachilar, arxitektorlar, quruvchilar bilan qancha kurashmadi! "Oʻzbekiston qoʻriqlari" . ◆ Boshidan qancha xoʻrliklar oʻtkazdi, lekin oʻgʻliga bir ogʻiz yomon gapirmadi. K. Yashin, «Hamza» .

3 Soʻroq gapdan transformatsiyalangan gaplarda soʻroq anglatmay, faqat nisbiy belgi bildiradi. ◆ Qancha yotdim — bilmayman, sekin koʻzimni ochsam, oʻsha torgina xonada yotibman. E. Raimov, «Ajab qishloq» . ◆ Bu jang qancha vaqt davom etganligi Ahmadjonning esida yoʻq.. A. Qahhor, «Oltin yulduz» . ◆ Bir kunda qancha sabzi-piyoz sotadi — buni hech kimga, uy ichidagilarga ham aytmas edi. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

4 rvsh. Har qancha, nechogʻli, naqadar. ◆ Bir xizmatkorning qiziga uylanishi, qiz qancha chiroyli boʻlmasin, oʻz obroʻsi uchun katta nuqson deb bilgan edi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ U qancha oʻylasa ham, Askar aka haqida yomon fikrga botinolmas edi. N. Fozilov, «Diydor» .

5 Bogʻlovchi soʻz (nisbiy soʻz) vazifasida qoʻllanadi. ◆ Oʻzbek oyim nabira masalasida qancha xursand boʻlsa, Otabek shunchalik xafa edi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . ◆ Tovuq bilan odam orasida qancha farq boʻlsa, bu ikki jonivorning muhabbati orasida ham shuncha farq bor. A. Qahhor, «Asarlar» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ҚАНЧА. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

qancha
сколько; ◆ kelganiga qancha vaqt boʻldi? сколько прошло времени, как он приехал?; ◆ shkafni qanchaga oldingiz? за сколько вы купили шкаф?; ◆ paltongiz qanchaga tushdi? во сколько обошлось ваше пальто?; ◆ bir soatda qancha yoʻl bosdingiz? какой путь вы прошли за час?; ◆ oʻrtoqlardan bir qanchasi несколько товарищей; ◆ unga qancha gapirma - foydasiz сколько ему ни говори - бесполезно; ◆ qanchadan beri с каких пор; давно; ◆ qanchadan по скольку; почём; ◆ 

  • iloj qancha что делать, что поделаешь; нет выхода.