quyosh
Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]
Oʻzbekcha (uz)Morfologik va sintaktik xususiyatlari
[tahrirlash]qu-yosh
Aytilishi (Talaffuz)
[tahrirlash]Ovoz (fayl)
Etimologiyasi
[tahrirlash]Yoqutchadaki куйаас so‘zila o‘zakdosh erur.
QUYOSH 'oʻz atrofida aylanuvchi hamma osmon jismlariga yorugʻlik va issiqlik taratadigan planeta. ◆ Bulut tarqab, quyosh nurlari taralsa, kishining koʻngli yorishadi. Qadimgi turkiy tilda 'jazirama', 'eng issiq harorat' maʼnosini anglatgan bu ot asli quyash tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 187; DS, 464): keyinchalik oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: quyash > quyâsh. Bu soʻzning planeta nomi sifatida ishlatilishi maʼno taraqqiyoti natijasida qadimgi turkiy tildayoq yuzaga kelgan (Devon, II, 390): 'eng issiq harorat' - 'issiqlik taratuvchi samoviy jism'.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
Maʼnoviy xususiyatlari
[tahrirlash]Maʼnosi
[tahrirlash]- (astronomiyaga oid termin sifatida bosh harf bilan) Quyosh sistemasiga oid markaziy jism - oʻzidagi termoyadroviy reaksiyalar hisobiga yorugʻlik va issiqlik tarqatuvchi (chiqaruvchi) ulkan gazsimon shar shaklidagi yoritqich. ◆ Yer Quyosh atrofida aylanadi. ◆ Quyoshning tutilishi. ◆ Raketalar tufayli biz Quyosh sistemasini oʻzlashtirish imkoniyatiga ega boʻldik. "Fan va turmush"
- Shu jismdan taraluvchi nur, issiqlik. ◆ Quyosh vannasi. ◆ Yoz quyoshida qoraymoq. ◆ Quyoshga tutmoq. ◆ Murod quyosh yoyilganda turdi. To‘xtash Ashurov, „Oq ot“ ◆ Uy, quyoshga teskari solinganligidan boʻlsa kerak, bir oz qorongʻiroq edi. Zunnunova, „Olov“ ◆ Soldatlar qahqahlashib yuborishdi. Ayniqsa, qora qoshli, yuzlari quyoshda pishgan yigit sillasi qurib kulardi. A. Ubaydullayev, „Qonli izdan“
- koʻchma Nimaningdir hayot, yashash manbai, asosi hisoblanadigan, shunday deb qaraladigan narsa haqida. ◆ Baxtu iqbolim quyoshi chiqdi, koʻrsatdi jamol, O‘zbekistonda qazildi zoʻr kanal, oqdi zilol. Habibiy
Quyosh batareyasi - yarimoʻtkazgichli fotoelementlarga asoslangan, quyosh radiatsiyasi energiyasini bevosita elektr energiyasiga aylantirib beradigan tok manbai. ◆ 2005 yil bizga grant asosida YUNESKO tomonidan quyosh batareyasi.. berildi. Gazetadan - Quyosh (erkaklar ismi).
Sinonimlari
[tahrirlash]shams, oftob, kun, ufq
Antonimlari
[tahrirlash]ҚУЁШ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.
Tarjimalari
[tahrirlash]quyosh
Tillarda
[tahrirlash]- Afrikaanscha: son
- Astuleoncha: sol
- Aymaracha: willka
- Ozarbayjoncha: günəş
- Bengalicha: সূর্য (surjô)
- Datcha: solen
- Estoncha: päike
- Inglizcha: sun
- Fransuzcha: soleil
- Italyancha: sole
- Ispancha: sol
- Fincha: aurinko
- Mojarcha: nap
- Idocha: suno
- Gruzincha: მზე (mze)
- Koreyscha: 일 (il), 해 (hae)
- Olmoncha: Sonne
- Nauruancha: ekwan
- Niderlandcha: zon
- No‘g‘aycha: куьн
- Kurdcha: roj
- Slovatscha: slnko
- Shonacha: zuva
- Suaxilicha: jua
- Tagalcha: araw
- Tatarcha: qoyaş
- Tofacha: һүн
- Turkcha: güneş
- Turkmancha: güneş
- Uygʻurcha: قۇياش
- Tok-pisincha: san
- Xakascha: кӱн
- Yaponcha: 日 (nichi)
- Yoqutcha: күн
Ruscha ru
quyosh
1 солнце; // солнечный; ◆ quyosh vannasi солнечная ванна; ◆ quyosh nurlari солнечные лучи; ◆ quyosh sistemasi астр. солнечная система; Quyosh tutilishi затмение Солнца; ◆ quyosh botmasdan до захода солнца; ◆ quyosh chiqmasdan до солнца, до восхода солнца; ◆ haqiqat quyoshi перен. солнце правды;
2 Куяш (имя собств. мужское).