shoshmoq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

shosh-moq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

SHOSH- 'biror ishni tez bajarishga intil-', 'oshiq—'. Maxdum shu kungacha Anvar bilan Raʼnoning toʻylarini hilishga shoshmasdan k ye l a r e d i (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli shash— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 520: shash- I 'suyetitsya, toro — pitsya, speshit'); keyinchalik oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: shash— > shâsh—.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Erishish, yetish va sh.k. ga sabrsiz intilmoq; oshiqmoq. ◆ Avaz Yoshul-li bshan ochshib gaplasholmadi, raisning nega shoshayotganiga ham tushunmadi. S. Siyoyev, «Avaz» . ◆ Yomgʻir aralash qor yogʻib turgan boʻlsa ham, u negadir shoshmas edi. S. Zunnunova, «Yangi direktor» . ◆ -Rahmat, shoshib turibmiz, — dedi Melivoy. F. Musajonov, «Nozik ma-sala» .

2 Tez, zudlik bilan bajarmoq; tez, il-damlik bilan harakat qilmoq. ◆ Odamlarning shoshib yurishiga qaraganda, qormi, yomgʻirmi yogʻsa kerak. E. Raimov, «Ajab qishloq» . ◆ Shoshib xatni yonidan chiqazib, qoʻliga berdi. S. Axmad, «Ufq» . ◆ Zargarov hali qayoqqa borishini bshmasa ham, shoshib, etiklarini kiydi. A. Muxtor, «Boʻronlarda bordek halovat» .

3 Toʻsatdan yuz bergan ish, hodisa tu-fayli hovliqmoq, hayajonlanmoq, esanki-ramoq. ◆ Toʻsatdan mehmonlar kelib, shoshib qoldim. Shoshganda labbay topilmas. Ma-qol . n ◆ Qudrat esa bolalarning gapini tinglashini ham, atrofdagi boy manzara-larni koʻrib olishini ham bilmay, shoshib qolgan edi. H. Nazir, «Soʻnmas chaqmoqlar» .

Aqli shoshmoq 1) hayron qolmoq, ajab-lanmoq. ◆ Koʻrgazmaga kelganlarning u yerda-gi eksponatlardan aqli shoshadi; 2) gangib qolmoq, «nima qilishini bilmay qolmoq» . ◆ Ana shu yerga kelganda koʻplarning boshi gangib, aqli shoshib qoldi. H. Gʻulom, «Mashʼal» . Shoshma hali yoki shoshmay tur Qarab tur hali, mendan koʻrasan (doʻq, poʻpisa). ◆ Shoshma hash, peshonangdan otib, yerga choʻzshtir-masam, odam bolasi emasman. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Sen oʻzboshimchani akamga ay-tib, adabingni berdirib qoʻymasammi, sen etaksiz, shoshmay tur.. K. Yashin, «Hamza» .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ШОШМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Feʼl[tahrirlash]

shoshmoq shoshmoq

Ruscha ru

shoshmoq
1 торопиться, спешить; суетиться; qayoqqa shoshayotibsiz? куда вы торопитесь?; куда вы спешите?; majlisdan keyin kolxozchilar dala tomon shoshdilar после собрания колхозники поспешили в поле; shoshmang! 1) не торопитесь; не спешите; не суетитесь; 2) потерпите; погодите, подождите; shoshma, senimi! погоди ты у меня!; shoshmasdan не торопясь, спокойно; без суеты; shoshmasang, tez yetasan, shoshgandan oʻzib ketasan погов. (букв. не будешь торопиться - доберёшься быстрее и торопливого обгонишь) тише едешь, дальше будешь; shoshgan qiz erga yolchimas посл. (букв. у торопливой девицы не будет хорошего мужа) поспешишь - людей насмешишь; shoshganda labbay topilmas см. labbay 2;
2
теряться, растеряться, опешить, прийти в замешательство; toʻsatdan mehmonlar kelib, shoshib qoldim неожиданно нагрянули гости, и я растерялся; bechora xursandligidan shoshib qoldi бедняга растерялся от радости; nima qilishimni bilmay, aqlim shoshib qoldi я растерялся, не знал что делать; aql shoshadigan narsa умопомрачительная вещь.