toʻpiq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

toʻ-piq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

TOʻPIQ 'boldir suyagining pastidagi yon tomonga turtib chiqqan doʻmboq qismi'. Buving senga yomonni topadimi? Hali tirnogidan tortib t oʻ p i gʻ i -g a ch a toza sinchiklab tekshiramiz (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda mavjud boʻlib, shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'dumaloq narsa’ maʼnosini ang-latgan tob otidan kichraytirish maʼnosini ifodalovchi —(ï)q qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ПДП, 431; De — von, I, 198); oʻsha davrlardayoq avval b undoshi p undoshiga (Devon, III, 130) almashgan; keyin oʻzbek tilida ï unli-sining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: tob + ïq = tobïq > topïq > topiq. Koʻrinadiki, qadimgi turkiy tilda tobïq (' kichik koptok') va tobuq (' boldir suyagining pastidagi yon tomonga turtib chiqqan doʻmboq qismi') soʻzlari ayni bir asosdan ayni bir qoʻshimcha bilan yasalgan boʻlib, ikkinchi boʻgʻindagi ï va u unlilari bilan farqlangan (shu usul bilan omonimiya — shakl-doshlik bartaraf qilingan); lekin keyinchalik bunday usul bilan farqlash davom etmagan: har ikki soʻzning ikkinchi boʻgʻinida ï aytish va yozishga oʻtilgan.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

Boldir suyagining pastki uchi-dagi yon tomonga turtib chiqqan doʻmboq qis-mi. ◆ Toʻpiq suyagi. n Loʻmbozday gʻildirak tosh dumalab borib, oʻng oyogi toʻpigʻiga qars etib urildi. H. Nazir, Soʻnmas chaqmokdar. Ni-hoyat, bir qarorga kelganday egilib, Sher-bekning etigini yechishga urindi. Befoyda. Toʻpigʻi, panjasi shishib, etikni yorib yubor-guday tirsillab turardi. S. Anorboyev, Oq-soy. ..dalada bir koʻktoshga toyib, toʻpigʻim-ni chiqarib oldim. S. Siyoyev, Yorugʻlik. ◆ Yoz kunlari Naymanchaning koʻchalari toʻpiqdan chang boʻlardi. A. Muxtor, «Opa-singillar» .

Dunyoni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydi (yoki toʻpigʻidan kelmaydi) q. dunyo. Toʻpiq oʻyini Toʻpiq suyagini oʻynovchilardan biriga, soʻ-ralganda darhol koʻrsatish sharti bilan, berib oʻynaladigan pisandali oʻyin. ◆ Toʻpiq oʻynab, bitta oʻtirishga tushdim. Toʻpigʻini yalamoq Xushomadgoʻylik qilmoq, oyogʻini (to-vonini) yalamoq. Koʻrqma, jinni! Qachonga-cha toʻpigʻini yalaysan.. P. Tursun, Oʻqituvchi.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ТЎПИҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

toʻpiq
щиколотка, лодыжка; * dunyoni suv bossa - toʻpigʻiga chiqmaydi если будет всемирный потоп - до его щиколотки вода не поднимется (об очень беспечном, беззаботном человеке); соотв. ему море по колено; ◆ toʻpiq oʻyini вид игры «бери да помни» (при которой передают из рук в руки косточку из лодыжки барана).