tob

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

tob

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

TOB I Bu tojikcha ot 'kuch', 'tokat' maʼnolarini anglatadi (ТжРС, 395). Oʻzbek tilida Tobgsh qochdi, Tobim yoʻq kabi jumladar tarkibida ishlatiladi; oʻzbek soʻzlashuv tilida bu jumladar tarkibidagi b tovushi v tovushiga almashtirib aytiladi: Tovim qochdi kabi (OʻTIL, II, 193).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (III-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

\f. — kuch-quvvat, chidam, dar-

mon; issikdik; yonish, yogdu; dard, a zob] 1 Kishi organizmining holati; sogliq. ◆ Tobim yaxshi. Tobi durust emas. yat -Ota, tobingiz joyidami? — deb soʻradi yigit tashvishla-nib. M. Ismoiliy, «Fargʻona t» . o.

Tobi aynimoq (yoki qochmoq) yoxud tobi kelishmaslik Sogʻligʻi salbiy tomonga oʻz-garmoq, sogʻligʻi yomonlashmoq. Shu kunda sad ◆ tobim aynib yuribdi. Oʻlib-netib qolsam.. S. Ahmad, «Ufq» . ◆ Jinday tobim kelishmay qol-di.. A. Muxtor, «Boʻronlarda bordek halovat» . ◆ Oʻriklar danak qotirganda tobim qochib qol-di. M. Mansurov, «Yombi» . Tobi yoʻq Sogʻligʻi durust emas; kasal, betob. ◆ Bunine oldidan ketolmay qoldim, ota, tobi yoʻq. A. Muxtor, «Chinor» .

2 Meʼyoriga yetish, yetilish (yetilganlik) darajasi, holati. ◆ -Yerning tobi bundan or-tiq boʻlmaydi, — dedi u sinovchan nazar bilan yonidagilarga qarab. R. Fayziy, «Choʻlga bahor keldi» . ◆ Hosil moʻl, tobida silos qil-masak, shirasi kamayib, burdi ketadi. F. Nu-rullayev, «Boʻz yigit» . ◆ Sayislar biladi otning tobini. Ergash Jumanbulbul oʻgʻli .

Tobiga yetmoq (yoki kelmoq) Foydalanish, ishlatish uchun tayyor holga yetmoq (kelmoq); yetilmoq. ◆ Kechagina paxtalari bodroqday ochi-lib yotgan dalalar shudgordan keyin qor os-tida boʻrsillab yotibdi, tobiga yetayapti. Gazetadan . ◆ Soʻfining tanlariga birdan oʻt tutashganday boʻldi. Butun vujudi qizigan tanurday [tandirday] tobiga kelgan edi. Choʻlpon, «Kecha va kunduz» . ◆ Baliq shoʻrva keldi tobiga chogʻi, Dasturxonga choʻkdi ovchilar shu choq. M. Ikrom, «Baliqovida» .

3 koʻchma Xohish-istak, mayl, ragʻbat. ◆ Ishga tobing bormi, jiyan? Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Na oʻqishga, na yumushga tobi yoʻq, taʼbi nozik.. "Guldasta" .

4 Chidam, toqat. ◆ Tob bermoq. shsh Otangga berma azob, Azobga qolmagan tob. H. Olimjon .

Tob bermoq Turish bermoq; chidamoq. ◆ Nizomiddinov uning oʻtli qarashiga tob berolmay, asta-asta yurib, darvozadan chiq-di. S. Ahmad, «Hukm» . Tobi yoʻq Chidamaydi. ◆ Laʼnatining xotin olishga ixlosi baland-u, katta chiqimga tobi yoʻq. P. Tursun, «Oʻqi-tuvchi» .

5 Taft, dam. ◆ Qoramtir, qoʻngʻir, pushti bulut karvonlari goʻyo qizil shuʼla tobidan sharqqa shoshshshb qochar edi. P. Tursun, «Oʻqi-tuvchi» .

Tob bermoq Taftiga (damiga) tutmoq; toblamoq (toblanmoq). ◆ Mana, koʻz oʻngimizda quyoshning hayotbaxsh taftiga tob berib, keng pichanzor vodiy yastanib yotibdi. Gazetadan .

6 shv. Xuddi, naq. ◆ Sen opang Jumagulning tob oʻzisan, lekin bir ozgina farqing bor, xolos. J. Sharipov, «Xorazm» .

Tob tashlamoq 1) aynib, qingʻir-qiy-shiq, egri-bugri boʻlib qolmoq (asosan hoʻl yogʻoch, eshik, rom va sh.k. haqida). ◆ Eshik tob tashlabdi. Sh 1◆ Dangasa mehnat uchun bermay-di tob, Oftobda hoʻl yogʻoch tashlaydi tob. Xabibiy . ◆ Ikki zinadan koʻtarildi. Tob tashlab, taxtalarining orasi ochilib qolgan yup-qa eshikka roʻpara boʻldi. S. Nurov, Narvoy; 2) koʻchma aynib, loqayd, sust boʻlib qol-moq; puturdan ketmoq. ◆ Keldiyorov ularni gap bilan uzib oldi: -Ot-ulov bahona, oʻzlaring tob tashlab qolgansizlar. "Mushtum" . ◆ Chol hali-beri tob tashlamasdi. Kenjamiz ava-riyada nobud boʻlgandan soʻng sinib qoldilar. N. Qobil . Tobga olmoq Tobiga keltirish ha-rakatini qilmoq; toblamoq. ◆ Shuytib k,is-tab yoʻl tortdi, Tobga olib Gʻirotdi. Ergash Jumanbulbul oʻgʻli . Shu tobda Hozirning oʻzida, shu vaqtda. ◆ Lekin shu tobda qizning bagʻrini bir narsa qattiq oʻrtadi vauoʻkirib yigʻlab yubordi. "Yoshlik"

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ТОБ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ruscha ru

tob I
1
здоровье; ◆ tobim qochib (или ayiib) turibdi мне нездоровится; я плохо себя чувствую; ◆ uning bugun tobi yoʻq он сегодня нездоров;
2 готовность, зрелость; ◆ yerning tobi готовность почвы (для вспашки или сева); ◆ tobiga kelmoq вызревать, созревать, наливаться; доходить до готовности; ◆ tobidan oʻtmoq 1) перезреть; ◆ tobidan oʻtgan qovun перезрелая дыня; 2) утратить состояние готовности, пригодности, засыхать; ◆ yer tobidan oʻtib ketibdi почва уже засохла; ◆ choy sovib qolibdimi? - Yoʻq, juda tobida чай остыл? - Нет, в самый раз (т. е. не горячий и не холодный);
3 желание, охота; ◆ Ishga tobing bormi, jiyan? (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Есть ли у тебя, племянник мой, желание работать?; ◆ jan-jallashishga kimning tobi bor! кому же охота скандалить!;
4 терпение, выдержка; ◆ Otangga berma azob, Azobga qolmagan tob («Семурѓ») Не мучь своего отца, Нет сил терпеть мучения; ◆ tob ketirmoq (или bermoq) терпеть, выносить, переносить, выдерживать; крепиться; ◆ issiqqa tob ketira olmayman я не выношу жары; ◆ tob-toqat терпение, выдержка; ◆ ... Qultoyda tob-toqat qolmadi... («Алпомиш») ... у Култая лопнуло терпение; ◆ 

  • tob tashlamoq коробить, коробиться; ◆ eshik tob tashlabdi дверь покоробилась.


tob II
пора, момент, время; ◆ shu tobda сейчас, в данный момент; ◆ Hamid shu tobda umrining yarmini berishga ham tayyor edi (А. Ќаћћор, «Сароб») Сейчас Хамид был готов даже отдать половину своей жизни; ◆ shu tobgacha до сего времени, до сих пор; ◆ shu tobdan boshlab начиная с этого момента; ◆ oʻsha tobda в тот момент, в ту пору; ◆ tobida вовремя.