tosh

Vikilug‘at dan olingan
Vikipediya
Vikipediyada tosh haqida maʼlumotlar bor:


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)[tahrirlash]

tosh I[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

tosh

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

TOSH ' qattiq togʻ jism'. Suv ketar — t o sh holar, oʻsma ketar - hosh qolar (Maqol). Qadimgi tur-kiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ta:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 168); oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 427; Devon, III, 166; DS, 539), oʻzbek tilida bu unli

â unlisiga almashgan: ta:sh > tash > tâga.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Yaxlit massa yoki boʻlak-boʻlak holda uchraydigan, suv kor qilmaydigan, qattiq, moʻrt togʻ jinslarining umumiy nomi. ◆ Oq tosh. Ohak tosh. Marmar tosh. Chaqmoq tosh. Xarsang tosh. Qayroq moui. Ioʻlga tosh yotqizmoq. Togʻning koʻrki — moui bilan, Odamning koʻrkibosh bilan. Maqol. ◆ Suv ketaru tosh qolaroʻsma ketar, qosh qolar. Maqol. ◆ yash Suvonjon tosh terib, inning ogʻzini toʻldirdi. Ustidan tuproq bosib, ketmon bilan yaxshilab shibbaladi. S. Anorboyev, «Oqsoy» . ◆ Yoshlik chogʻimda men bir hikoya eshitgan edim: Xon bir begunoh odamni gʻazabiga olib, toshboʻron qildiribdi, "Tosh otmagan odam qolmasin", deb oʻzi tepasida turibdi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chiroqlari» .

Bagʻri (yoki qalbi, yuragi) tosh Oʻta be-mehr, achinish, kuyinish his-tuygʻusi yoʻq. ◆ Hayosiz inson bagʻri tosh boʻladi.. "Mushtum" . ◆ Zaʼfaron boʻldi yuzlar.. Xonlar qalbi tosh boʻlgan. Yo. Mirzo . Boshi toshdan Oʻta chidam-bardoshli. ◆ Bandasining boshi toshdan, ha, u hammasiga chidaydi — majbur-da. E. Aʼzamov, «Javob» . Boshida tosh (yoki danak, yongʻoq) chaqmoq q. bosh. -Ofarin! — ◆ kinoyali tovush bilan qichqirdi Ahmad Husayn. — Kishining boshida tosh chaqib, yana shafqat haqida soʻz sotishga naqadar mohirsiz! Oybek, «Nur qi-dirib» . Boshing toshdan boʻlsin Chidam-bardoshli boʻlish, oʻlim-yitim bilmaslik haqidagi istak, duoni bildiradi. ◆ -Hamma-lari biram sipo, biram salobatli odamlar ekan.. hay, ishqilibboshlaring toshdan boʻlsin, qoʻsha qaringlar! — dedilar. P. Tursun, «Oʻqi-tuvchi» . Tosh qotmoq 1) his-sezgisiz holatda boʻlmoq. ◆ Ayolning tosh qotgan koʻzlarini qaygʻu teshdi. Yuzlaridan tomchilar yumaladi. Oybek, «Quyosh qoraymas» . ◆ Koʻzlarini roʻparadagi gujumning yashil butoqlariga tikib, chuqur, qizil yopqichli kursida tosh qotgan. S. Siyoyev, «Yorugʻlik; 2) qattiq uyquga ketmoq» . ◆ Tosh qotgancha tush koʻrmish, Tushda qiziq "ish" koʻrmish. "Mushtum" . Toshingni ter Ishingni qil; yurishingni qil; joʻnab qol.

2 Shunday togʻ jinslarining ziynat buyumlari yasash yoki ularni bezatish uchun ishlatiladigan navlarining umumiy nomi. ◆ Qabr toshi. Marmar tosh. Oltin, kumush — ◆ tosh emish; arpa, bugʻdoyosh emish. Maqol. m ◆ [Doroning] Qoʻlidagi uzun aso dastasiga qadalgan qimmatbaho toshlar qorongʻi ke-chadagi yulduzlardek porlar edi. M. Osim, «Shiroq» . [ ◆ Olimxon] Barmoqlariga toshi yi-rik uzuklar taqadi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Yon tomondagi toshga.. "Maʼrifatxon, jannat makon" deb yozilgan va hijriy bilan 1335 deb tarix qoʻyilgan edi, A. Qahhor, «Xotinlar» .

3 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻz-lar anglatgan narsaning tosh kabi yogʻiluvchi (otiluvchi) narsa sifatida bildiradi. ◆ Ular Abdurasul ustiga laʼnat toshini yogʻdirib, uning shaʼniga yolgʻonlarni toʻqir edilar. P. Tursun, «Oʻqituvchi» . -Niyatingiz tezroq men-dan qutulish, ortiqchalik qilayotganimni sezib turibman, — ◆ deb taʼna toshi otgani-otgan. J. Abdullaxonov, «Xonadon» .

4 koʻchma Juda qattiq; toshdek (qattiq). ◆ [Kampir:] Hah, shumtakalar, ogʻizlaringda erib ketadigan suzma qurutni bersam, ol-maysizlar, shu tosh qurutni talashasizlar. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

5 Narsalarning vaznini oʻlchash, tortish uchun belgilangan, turli shakl va ogʻir-likdagi yuk, qadoq tosh. ◆ Tarozi pallasiga tosh qoʻymoq. Bir kiloli tosh. a ◆ Sharo-fat.. bu kecha shu yerda qolib, Sidiqjonni bu yerga bogʻlagan, uning dimogʻini shishirgan narsani yaxshilab bilmoqchi va shunga qarab tosh qoʻymoqchi boʻldi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chirokdari» .

6 Ogʻirlik, vazn. ◆ Olingan mol toshidan kam keldi. yat Shu shanbadan qoldirmay toʻy-ni boshlaylik; semiz qoʻy, yotsirab, yana ikki kun ovqat yemasa, toshini yoʻqotadi, ozib qoladi.. S. Abdulla, «Soyalar» .

Tosh bosmoq 1) maʼlum (moʻljaldagi) ogʻir-likka ega yoki ega emaslikni bildiradi. ◆ -Hali siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — pillasi ham tosh bosmaydi. N. Safarov, «Oliyaxon Sultonova; 2) salmoq-salobatga ega boʻlmoq» . ◆ Keling, soʻzlaringizni taroziga so-laylik, puchmi yoki tosh bosadimi, darrov maʼlum boʻladi. Sh. Rashidov, «Boʻrondan kuchli» .

7 tib. Kasallik tufayli baʼzi aʼzolar-da yuzaga keladigan qattiq modda. ◆ Buyrak toshi. Toshni oldirmoq.

8 Tosh (erkaklar va xotin-qizlar ismi).

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

tosh II[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

tosh

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

tar. Sakkiz chaqirimga yaqin (taxminan 6 kilometr) uzunlik oʻlchov bir-ligi. Bir tosh yoʻl. Ahmoqqa Kuva [Toʻytepa

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ bir tosh. Maqol . ◆ tm Kun ogʻib bormoqda. Yarim toshdan moʻlroq yoʻl yurildi hamki, bekat koʻrinmaydi. H. Nuʼmon va A . Sho-rahmedov, Ota. ◆ Kosonda ikki xumdon bor.. bu yer bilan xumdonlar orasi uch tosh kelib qoladi. Mirmuhsin, «Meʼmor» .


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ТОШ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Ot[tahrirlash]

{{|tosh|face=bosh|tili=uz}} (koʻplik toshlar)

Tillarda[tahrirlash]

Ruscha ru

tosh I
1
камень; // каменный; ◆ mayda ~ (lar) мелкие камни; гравий; ◆ xarsang ~ булыжник; ◆ chaqmoq ~ кремень; ◆ marmar ~ 1) мрамор; 2) надгробный камень; ◆ ~ paxta разг. асбест; ◆ suv ketar, ~ qolar, oʻsma ketar, qosh qolar посл. вода утечёт, останутся камни, усма (см. oʻsma) отойдёт, останутся брови; ◆ qimmatbaho ~lar драгоценные камни; ◆ jigardagi ~lar камни в печени; ◆ ~ jinslari каменные породы; ◆ ~ yoʻl мощёная дорога, булыжная мостовая, ◆ yullarga ~ termoq мостить дороги; ◆ ~ koni каменоломня; ◆ ~ yoʻnuvchi каменотёс; гранильщик; ◆ ~ teruvchi каменщик; ◆ ~ qalam грифель; ◆ ~ taxta грифельная доска; ◆ ~ oyna 1) бемское стекло; 2) зеркало из бемского стекла;◆ ~ choy кирпичный чай;
2 гиря; гири; ◆ soatning ~ini koʻtarib qoʻy подтяни гирю часов; ◆ bir kilogrammlik ~ килограммовая гиря; ◆ qadoq ~ 1) фунтовая гиря; 2) гиря весов (вообще);
3 вес, тяжесть; ◆ ~i ogʻir polvon борец тяжёлого веса; ◆ ~idan kam keldi (товар) оказался легче весом;
4 перен. что-л. твёрдое, жёсткое, чёрствое; ◆ ~ qurt очень твёрдый курт (см. qurt II); ◆ ~ nok сорт груши; ◆ ~ qotmoq 1) затвердеть как камень, окаменеть; 2) спать крепким сном;
5 перен. о чем-л. тяжёлом, гнетущем; ◆ yurakdagi ~ камень на груди;
6 перен. о безжалостном, бессердечном человеке:◆ bagʻri ~ odam бессердечный человек;
7 Таш (имя собств. мужское и женское); ◆ 

  • birovning orqasidan ~ otmoq 1) бросать камни вслед уходящему (чьё возвращение нежелательно); 2) поносить кого-либо за глаза; ◆ ~ ingni ter  ! (букв. собирай, подбирай свой камушки!) иди своей дорогой!; ◆ kerakli ~ning ogʻirligi yoʻq посл. (букв. у нужного камня нет тяжести) своя ноша не тянет; запас карман не рвет; ◆ samovar ~ bogʻladimi?! что так долго не кипит самовар; ◆ ~ bosma литография; ◆ ~ bosmada bosmoq литографировать; ◆ ogʻzinga ~ tipun тебе на язык.


tosh II
ист. мера длины (соответствующая примерно 8 верстам).